Blog

01 mei / Over atheïsten en vrouwvrije-zomervakanties

‘Ik wil de mensen leren dat religie een persoonlijke kwestie is. In eerste instantie streed ik voor de rechten voor Kopten, maar nu wil ik door dat groepsdenken heen breken en eis ik universeel respect voor iedereen.’
Marinne Nagui Hama kijkt me strijdlustig aan. Ik zit opnieuw in het kantoor van Free Press Unlimited op de Talaat Harb-straat, dit maal om haar beter te leren kennen. Bij onze eerste ontmoeting was ik onder de indruk van haar professionaliteit en heldere ideeën. Tussen de grote woorden en dromerige idealen van de vele demonstranten op Tahrir leek haar activisme praktisch en to the point.
De meeste Kopten klagen maar durven amper met hun islamitische geloofsgenoten in gesprek te gaan. In Europa, Canada en de Verenigde Staten zijn wel veel Koptische organisaties maar zij zijn vaak anti-islamitisch. Marianne werkt samen met moslims en zelfs een aantal atheïsten. Ze is enorm moedig. Om als jonge vrouw een eigen organisatie op poten te zetten, atheïsten daarin een plaats te geven en de rol van religie te reduceren tot een “persoonlijke kwestie” is in strijd met alle heersende opvattingen.
Sommigen betichten haar van godslastering. Anderen van extremisme.
Marianne blijft de positie van Koptische christenen aan de kaak stellen, maar haar activisme stopt niet bij het kruis.
‘Christenen willen in deze maatschappij als gelijken worden behandeld, maar dan moeten ze wel met moslims in gesprek gaan. Tegelijkertijd is het niet eenvoudig om christen te zijn in een land waarin de overheid de hele tijd met de islamisten flirt. Egypte heet een democratische, Arabische, maar ook een islamitische republiek. Hoe kan dat? De staat hoort geen religie aan te hangen. De overheid zou boven alle partijen moeten staan,’ ze knippert even met haar ogen en laat nog een koffie brengen. Ontspannen leunt ze in haar stoel. Haar werk zit erop voor vandaag. Ze heeft me met haar smartphone uitgebreid geïnterviewd over persvrijheid in Europa, de subjectiviteit van CNN en Al-Jazeera, en de karikaturen die er in Europa en het Midden-Oosten van elkaar worden geschilderd. Ik weet niet hoe ethisch het is om elkaar om toerbeurt te interviewen, maar besluit niet lastig te doen. Ze is een druk mens. Ik mag blij zijn dat ze tijd voor me heeft.
‘Het is voor een boek,’ leg ik uit.
‘Oh, maar dan maakt het allemaal niet uit wat ik zeg,’ grijnst ze. ‘Het is allemaal fictie. Ik besta niet.’
Ik trek m’n wenkbrauwen op. ‘Volgens mij vinden de statsveiligheidsdiensten dat je juist veel te nadrukkelijk wél bestaat.’
Ze lacht. ‘Ja, en de extremisten ook! Ik heb altijd ruzie met iedereen, maar ook dat is democratie. Ze krijgen mij niet stil.’
‘Zijn er eigenlijk veel atheïsten in Egypte?’ vraag ik haar, verbaasd dat ze dit hoegenaamd niet-bestaande fenomeen zo makkelijk noemt. Tot 2008 was er officieel maar één geval van atheïsme bekend, een Egyptische schrijver die wegens zijn ‘godslasterlijke ideeën’ in 2000 terecht stond. Volgens de Egyptische overheid en de gewone Egyptenaar gelooft iedereen in God. Egyptenaren zijn immers de meest godvruchtige mensen op aarde.
‘Onze christenen zijn anders dan die in het Westen,’ vertellen sommige moslims mij zelfs trots. ‘Zij hebben tenminste goede waarden.’

Marianne buigt iets naar me toe en laat haar stem iets zakken.
‘Er zijn meer atheïsten dan je denkt, al zijn de precieze aantallen onbekend. Ze behoren tot de hogere intellectuele kringen. Het is voor hen vaak heel gevaarlijk om hun ongeloof te belijden. Zeker als je moslim bent is de kans groot dat je familie je mishandelt en vermoordt, of iemand stelt de politie op de hoogte. Ik schat dat zestig procent van de atheïsten nooit z’n ongeloof met iemand deelt. De lijfspreuk van mijn organisatie is “samen voor God”. We zijn allemaal Gods kinderen, ook als we geen religie aanhangen.’
Ik vraag me af of Marianne’s religieuze oriëntatie wellicht wat agnostische trekjes heeft, maar durf haar dat niet te vragen.
‘Waarom kwam er juist na de revolutie zo’n berichtengolf over geweld tegen Kopten op gang?’
Marianne veert overeind. ‘Omdat de overheid de nationale media controleerde en de Westerse media geen interesse had voor Egypte circuleerden zulke berichten alleen binnen christelijke kring. Nu is dat nieuws zo de wereld over. Opeens schrikt iedereen van de aanslagen. Alsof kerken nu pas worden belaagd!
Eerder viel geweld natuurlijk ook niet helemaal te verbergen. Soms berichtten lokale media toch over een afgebrande kerk en ook de geruchtenmachine was nooit stil. Maar wie probeerde de internationale pers te bereiken werd beschouwd als een landverrader.’
Ze neemt een slok van haar koffie. ‘We moeten hier allemaal patriottistisch zijn,’ schampert ze dan. ‘Of te wel; ik word geacht m’n mond te houden over de grote misstanden in ons land. Wie toch de vuile was buiten hangt wordt van alle kanten belaagd.’
‘Hoe staat het eigenlijk met de religieuze vrijheid in Egypte?’
Ze zucht en maakt een gefrustreerd gebaar.
‘Slecht. De macht van de islamisten groeit al jaren. Egypte islamiseert op twee niveaus. Het eerste niveau is de ‘stille’ islamisering. Door de zogenaamde seculariteit van de staat hebben de islamitische krachten in het land vrij spel om alles te islamiseren zonder het daadwerkelijk zo te noemen. Egypte is geen Pakistan of Saoedi-Arabië, waar de islam elke overheidsbeslissing bepaalt, maar op een onbewust niveau beweegt het land in een steeds duidelijkere islamitische richting. Deze zomer lanceerde de Moslimbroederschap een jeugdcampagne voor een “zondevrije-zomervakantie”. Maar wat betekent dat?’ Ze laat een nadrukkelijke stilte vallen.
‘Een “vrouwvrije-zomervakantie”?’ vraag ik.
‘Precies! Geen vrouwen op straat! Geen dagtripjes met je dochters naar Alexandrië. Vrouwen mogen niet zwemmen, dansen of lachen. Om de jongens te beschermen, moet elke vrouwelijke verleiding worden geëlimineerd. En de overheid doet niets. Ze geven de Moslimbroederschap een enorm podium. De islam wordt vanaf elke straathoek gepredikt, de islamisten dicteren elk aspect van ons leven, zonder dat dit zo wordt genoemd of ze ter verantwoording worden geroepen.’
Ze neemt een slok van haar koffie. ‘Op het tweede niveau is de actieve discriminatie; zoals religieuze registratie op de identiteitskaarten, het religieuze verbod op afvalligheid, het verbod voor een christelijke jongen om een islamitisch meisje te trouwen, de moeilijkheid en vaak onmogelijkheid om een nieuwe kerk te bouwen of een bestaande kerk te renoveren, slechte bescherming van christenen, het vrijuit laten gaan van daders van sektarisch geweld, ongelijke rechtspraak… De lijst is lang, helaas.
In populaire films en bestsellers komen eigenlijk nooit christenen voor. En als dat wel zo is, dan hebben ze een bijrol en zijn ze slecht, corrupt en dik. Ze drinken veel, gaan vreemd, stelen. Christenen worden hier afgebeeld als de Joden in Nazi-Duitsland. Alsof het geen echte mensen zijn, maar buitenaardse wezens, gekken, totale idioten… En tegelijkertijd heeft de kerk ook grote fouten gemaakt. Sinds de jaren zeventig zijn christenen de kerk ingevlucht. De Koptische katholieke gemeenschap is te klein om dat te kunnen doen en is dus maatschappelijk betrokken gebleven, maar de Koptisch Orthodoxe Kerk heeft zich achter haar muren verschanst en is in een coma beland. Nu probeert de kerk te ontwaken en weer een weg naar buiten te vinden. Ze zijn wanhopig. Ik geef wekelijks trainingen, cursussen en lezingen over hoe de dialoog met moslims aan te gaan en als kerk weer een actieve rol binnen het moderne Egypte te vervullen.’
De gebedsoproep klinkt. De avond is ingevallen. Het gesprek loopt ten einde.
‘Tahrir was als een huwelijksnacht,’ zegt Marianne opeens wat dromerig. ‘Voor de eerste keer in mijn leven zag ik moslims en christenen gezamenlijk als Egyptenaren optrekken. Ik heb nog nooit zoveel eenheid gevoeld als daar. Nooit eerder in de moderne geschiedenis konden christenen zo openlijk hun geloof belijden of bidden op straat. Maar daarna was er weer dat geweld…’

‘Ben je optimistisch over de toekomst?’
‘Ja, dat ben ik. Er zijn oneindig veel mogelijkheden, als we Mubarak kunnen laten vallen, dan kunnen we alles. Maar de nabije toekomst wordt moeilijk. De economische perspectieven zijn slecht, de politieke situatie weinig rooskleurig. De vrijheid van meningsuiting staat voortdurend onder druk. Het leger slaat wild om zich heen. De islamisten weten steeds meer mensen voor hun zaak te winnen. De Egyptenaren houden elkaar gevangen met hun angst voor het onbekende, hun religieuze ijver, hun hypocrisie. Voor vrouwen is het leven hier lastiger dan voor mannen. En voor christelijke vrouwen is het leven hier zo mogelijk nog moeilijker.’
‘En voor christelijke lesbische vrouwen dan?’
Ik knal het eruit voor dat ik er erg in heb.
Even verstijft ze, dan springt ze op.
‘Nee, onmogelijk! Nee, ik wist niet dat dat bestond!’ Ze lacht en kijkt me met grote ogen aan.
‘Een Koptisch lesbische vrouw…’ Ze proeft de woorden. ‘Oh je moet God danken dat je in Nederland woont! Je stapt op alle rode lijnen van de Egyptische samenleving. Alle rode lijnen! Wow…’
Ze loopt me naar de deur en groet me wat onhandig. Alle ruimdenkendheid ten spijt, ook voor haar is deze onthulling wat veel.
Terwijl ik de gang oploop buigt ze zich opeens naar me toe.
‘Weet je, in Egypte begrijpen mensen niet dat sommige dingen persoonlijk zijn. Hier is alles collectief. Alles wat seksueel is wordt gebaseerd op gewoontes en religie. Wat jij bent is in Egypte ondenkbaar, onbestaanbaar.’ En dan: ‘Political freedom is just a part of the idea of being free. Only personal freedom will make this revolution a real one.’

NIEUWS: Monique Samuel’s nieuwe boek “Mozaïek van de Revolutie” is bijna uit! Vanaf 11 mei ligt het boek in de winkel. Deze blog is een voorproefje. Mis ‘m niet!

 

 

 

 

 

5 Comments
  • Peter

    Wat een moedige vrouw..ongelooflijk! Verder: de situatie van christenen in Arabische/moslimlanden is vreselijk.. Wat je schrijft over Egypte is daarvan een goed voorbeeld.. Maar helaas kan het nog veel erger.. Ik ben zelf christen en zou willen dat christenen in. Moslimlanden dezelfde vrijheid zouden hebben als moslims in west Europa.. Maar dat zal voorlopig nog wel een utopie blijven..moslims zien christenen zo lijkt het wel op zijn hoogst als dhimmi ’s . Zeer onwenselijk, maar wat doe je er aan ?
    En vrouw-vrije vacanties.. Hebben we nog meer bewijs nodig van het fundamenteel vrouw onvriendelijke karakter van de islam ? Sorry hoor!

    Beantwoorden
  • Laila

    Interessant, dank.

    Beantwoorden
  • Jan Hamer

    Ik vind dat de christenen ook verkeerd bezig zijn. Zojuist heeft de paus bevolen dat tijdens een mis niet meer gezegd mag worden dat Jezus stierf voor alle mensen, maar dat hij stierf voor veel mensen. Daarmee is hij naar mijn mening behoorlijk aan het discrimineren want je hoeft geen slimmerik te zijn om te weten wie hij met die vele mensen bedoelt. Zeker niet de mensen die een ander geloof aanhangen dan het Rooms Katholieke geloof om van atheïsten maar niet te spreken. Ik denk dat zolang tolerantie ontbreekt geloven nooit dichter bij elkaar zullen komen. Verder heb ik het idee dat men in de islam het begrip democratie niet kent en er ook niets te maken mee wil hebben.

    Beantwoorden
  • Paul

    Een revolutie kan nog zo ingrijpend zijn, veel zaken kunnen alleen veranderen langs de weg der geleidelijkheid…

    Beantwoorden
  • Roland

    Ik vraag me af, heb je eigenlijk zelf door hoe “verwesterd” je bent in vergelijking met de gemiddelde Egyptenaar? Dat moet heel raar zijn lichamelijk Egyptisch familie enzo maar je hoofd bijna volledig gehersenspoeld door een Westerse opleiding en opvoeding.Hoe je ook steeds “het Westen’ als het begin en het einde ziet van alles 🙂 ik denk niet dat de gemiddelde Egyptenaar zo kijkt naar de wereld.Ik ben trouwens de laatste die zegt volledig vrij te zijn van die imperialistische hersenspoeling maar het moet toch ook wel pijnlijk zijn soms voor je.We moeten ze de tijd en de ruimte geven om hun eigen vormen te vinden en ook veel fouten te maken dat hoort erbij.Vergeet niet dat in “het Westen’ tot de jaren 60 nog segregatie bestond,lynch partijen waren aan de orde van de dag en vrouwen hadden geen rechten om maar niet te spreken van de barbaarsheid van de jaren 30-40 in Europa.Ons past bescheidenheid.

    Beantwoorden

Geef een reactie

X