Blog

05 apr / Why (NOT) tolerate religion?

Mag een jonge sikh met een kirpan of dolk naar school waar een algemeen wapenverbod geldt? En zo ja, waarom zou een jongen die uit een plattelandsgemeenschap komt waar het de gewoonte is om van man op man een traditionele dolk over te dragen als teken van pas verworven “mannelijkheid” hem wel af moeten doen?
Deze vragen stelt Brian Letter zich af in zijn boek “Why tolerate religion?” Hoewel, op de meeste vragen staat voor Letter het antwoord al vast. Zo heeft de situatie van de plattelandsjongen zich nog nooit voortgedaan, maar Letters verwachting dat deze jongen waarschijnlijk zijn zaak verliest bewijst voor hem genoeg: gelovigen hebben (onterecht) recht op speciale uitzonderingen op basis van religieuze vrijheidsbeginselen die nergens op gefundeerd zijn.

So why tolerate religion? Not because of anything that has to do with it being religion as such – or so I shall argue.”   Voor zijn betoog bouwt Letter op twee scholen binnen de politieke-filosofie: de Kantiaanse of decontologische school en het utilitarisme. Letter gaat tot in de puntjes in op betekenissen van definities. Zo laat hij zien dat de traditionele betekenis van “tolerantie” niet zozeer luidt dat wij de ander respecteren of zelfs in onverschilligheid accepteren, maar in de woorden van Bernard Williams het bestaan van een afwijkende groep wiens gedrag we feitelijk moreel onjuist en onwenselijk vinden gefrustreerd toestaan (“put up”). Zo gedefinieerd is tolerantie “egoïstisch en gericht op het eigen belang” en geen wezenlijke open houding tegenover de ander. Wellicht een goede verklaring voor de prompte teloorgang van de zogenaamde trotse Hollandse “tolerantie”.
Tegelijkertijd laat Letter de geschiedenis van de bloedige strijd die om de godsdienstvrijheid is gevoerd compleet achterwege, net zoals de sociaal-politieke consequenties van eventuele afschaffing van het religieuze vrijheidsbeginsel.

Volgens de klassieke vrijheidsdenkers was het recht op een vrij geweten (en daarmee ook een religieus geweten) essentieel voor een goed-functionerende samenleving, maximalisering van het menselijk welzijn, bescherming tegen inmenging door de staat (John Rawl) of juist de praktische onmogelijkheid om als staat alle facetten van het menselijk-zijn te controleren (John Locke/Thomes Hobbes), de mens feilbaarheid van de mens bloot te leggen door dissidente opinies en opvattingen te tolereren zodat men uiteindelijk bij de “waarheid” uitkomt (John Stuart Mill), of omdat het simpele feit dat religie gebaseerd is op geloof en niet op rede een waarde is die op zichzelf recht op bescherming verdient (Timothy Maklam). Letter verbaast zich erover “that no one has been able to articulate a credible principled argument for tolerating religion que religion (…) why, as a matter of moral principle, we ought to accord special legal and moral treatment to religious practices.”

Hoewel denkers en filosofen wijzen op de bijzondere identiteit die uit religie voortkomt evenals de distinctieve categorische normativiteit ter eren van een God of Schepper, doet Letter deze argumenten simpelweg af door te stellen dat religie niets distinctief heeft waardoor het rechtswege unieke bescherming verdient. Daarmee toont hij een chronisch onbegrip voor het diepe en wezenlijke persoonlijke en samenbindende identiteitsbesef dat voortkomt uit een geloof in God of Hogere Macht. Zoals in het voorbeeld van de sikh en de boerenjongen (bij gebrek aan een ander concrete voorbeelden in het boek). Hoewel ik er veel voor te zeggen vind in beide gevallen het wapenverbod bindend af te dwingen, bestaat er tussen de twee jongens weldegelijk een groot verschil. Voor de boerenjongen staat slechts zijn zogenaamde mannelijkheid op het spel. In het geval van de sikh heeft het al dan niet dragen van een dolk echter eeuwige consequenties. Zo bezien is het wellicht toch begrijpelijk dat het Canadese Hooggerechtshof oordeelde dat de sikh zijn dolk mag dragen, vooral omdat uit het verleden was gebleken dat zijn vrije geloofsbeleving geen noemenswaardig gevaar voor zijn omgeving vormt.

Why Tolerate Religion?
Brian Letter
Princeton University Press

Recensie voor de Nieuwe Liefde Magazine

5 Comments
  • MWB

    Misschien ten overvloede: deontologisch ipv decontologische en Rawls ipv Rawl.
    Als dit zijn enige argumentatie is, lijdt hij wel aan enorme tunnelvisie. Luc Ferry heeft in 2006 al uiteengezet wat religie betekent en dat dit wezenlijke betekenis heeft (als atheist). Menselijke ideologieën kunnen om die reden niet gemakkelijk voorbij aan het heils-aspect. Daarom krijg je van die gemankeerde heilsideeën als het sterven voor een hoger doel zodat de mensheid vooruit komt. Maar goed, uit je stuk komt duidelijk naar voren dat hij vooral een pamflet schrijft in plaats van een afgewogen verhaal.

    Beantwoorden
  • janfreak

    Het lijkt me nogal duidelijk, wetten in ons land en daar gaat het om, zijn puur democratisch tot stand gekomen en daar hoor je je dan ook aan te houden. Ongeacht wat je geloof is, wij hebben nu eenmaal een scheiding van kerk en staat en wanneer je je daarin niet kunt vinden dan is dat jammer voor je. Je mannelijkheid kun je ook wel bewijzen zonder een dolk te dragen. Als iedereen vindt dat hij of zij moet leven zoals zijn geloof hem dat voorschrijft en in de samenleving in praktijk wil brengen dan zal het land verscheurd worden door meningsverschillen.

    Beantwoorden
  • Pybeles

    Ik vind dit soort betogen van atheisten buitengewoon vermoeiend en uiteindelijk ook niet interessant. Mijn perspectief op die dingen is als gelovig mens geheel anders.

    Beantwoorden
    • janfreak

      Vooral de onverdraagzaamheid tegenover andersdenkenden zal je daarmee bedoelen.

      Beantwoorden
  • Ed

    Tolerantie heeft weinig te maken met de scheiding van kerk en staat. (Die scheiding regelt dat de kerk niet bepaalt hoe het in de staat toegaat en andersom.) Maar je zou dus juist ook ! democratisch (dus ook rekening houdend met minderheden!) kunnen regelen dat we religie en sommige uitingen daarvan tolereren. Democratie staat tolerantie niet in de weg! Binnen bepaalde kaders moet ieder vrij kunnen leven.

    Beantwoorden

Geef een reactie

X