Blog

22 jun / Wetteloos bestaan

Het begint eindelijk zomer te worden aan de Europese kust. En dus spoelen de vluchtelingen per duizenden tegelijk aan. Soms wel vierduizend binnen 24 uur. Rustig water. Heldere nachten. Het kan de moeizame oversteek iets verzachten. Voor hen die het betalen kan. Die fysiek geschikt is voor de ontberingen op zee. Weet hoe hij zwemmen moet. Of gelukkig genoeg is om door de kustwacht te worden opgepikt.

Maar 1700 van hen redden het niet. Tot dusver. De data gaan slechts over de afgelopen vijf maanden. In dezelfde periode in 2014 was dit aantal nog 200. Berichten over aangespoelde en verdronken vluchtelingen uit landen als Syrië en Eritrea zijn verworden tot dagelijks achtergrondbehang. Zielen zonder gezicht, woordloos bij hun heilloze bestorming van Fort Europa ter gronde gericht. Wat dachten ze dan ook? Wie stapt nu in zo’n wankele rubberboot of houten vlot op zee.

Nou de Syrische Mohammed bijvoorbeeld, ingenieur met een master in business administration op zak was opgeklommen tot directeur van een consultancy-bureau voor telecommunicatie. Hij woonde in het stadshart van Damascus dat stevig onder controle staat van de veiligheidstroepen van Al-Assad. ‘Ik woonde veilig’, vertelde hij mij tijdens een bezoek aan het AZC van Luttelgeest, ‘maar nog geen kilometer verderop begon een totaal andere wereld. Daar was oorlog, niets anders dan oorlog.’

In de verwoeste buitenwijken van Damascus, woonden veel vrienden wier leven in een hel was veranderd. ‘Ik ben geen soldaat, vechten is niet mijn ding. Daarom besloot ik humanitaire hulp te verlenen. Vanuit het centrum smokkelde ik babymelkpoeder en medicijnen naar de buitenwijken van de stad. Dat mag niet, in Syrië is het illegaal stervende kinderen en burgers te helpen.’

Het ging geruime tijd goed, maar in de herfst van 2013 stond de veiligheidsdienst voor zijn deur. Mohammed wist de dans net te ontspringen. Op 23 november 2013 vluchtte hij weg uit Damascus. De succesvolle zakenman werd van de ene op de andere dag een illegale vluchteling.

Hij wist niets over asielprocedure of legale vluchtelingenwegen. Vrienden van hem werden via herplaatsing-procedures van de UNHCR in verschillende Europese landen gevestigd. Maar hiervan kunnen slechts een marginaal deel van de meest zieke, kwetsbare en bedreigde vluchtelingen profiteren. Nederland brengt ieder jaar slechts 500 vluchtelingen in een herverplaatsing-procedure onder. In 2014 werden 250 plekken werden speciaal voor Syriërs opengesteld. Deze vielen echter binnen de bestaande 500, en kwamen daar niet extra bovenop, ook al maakt de wereld het grootste vluchtelingenprobleem uit de moderne geschiedenis door. De andere legale optie is die van gezinshereniging. Moeizame, lange processen waarbij een ouder zijn directe gezinsleden kan laten overkomen. Als er papieren zijn tenminste. Adoptiekinderen, of opgevangen kinderen van overleden broers en zussen vallen buiten de boot.

‘Langzaam ontdekte ik dat ik nooit op een legale manier Europa binnen zou kunnen komen.’ Hij vluchtte naar Turkije, probeerde met hulp van insan kaçakcisi (mensenhandelaren) per voet de rivier de Evros over te steken om zo het Griekse vastenland te bereiken.
Hij werd door de Griekse politie gesnapt en geheel tegen alle verdragen in illegaal terug gesmokkeld. ’De Griekse politie behandelde ons niet zachtzinnig, verre van. We werden met dertig tegelijk uit de cel gehaald en hardhandig in een arrestatiewagen gestopt. De auto was geblindeerd, de agenten waren heel nerveus. Bij de rivier werden we in een rubberen boot gezet. De politie voer met ons mee, het zweet glinsterde op hun gezichten. Ze wilden niet door het Turkse leger worden betrapt. Dat laatste begreep ik wel, want ze bleven enkele seconden aan de Turkse oever toen ze ons uit de boot haalden. Daarmee riskeerden ze een enorm grensconflict.’ In totaal probeert Mohammed de route twee keer, om de derde keer zijn poging last-minute dodelijk vermoeid af te lassen.

‘Je moet iets weten’ zegt de Syrische mede-vluchteling Saleh (35). ‘Niet alleen de Griekse politie zit achter ons aan. Ook mannen in het zwart maken jacht op ons aan de Griekse kant van de grens.’ Saleh moest vluchten toen zijn stad Raqa’a. In handen van ISIS viel. Zijn vrouw en drie kinderen woonden er op het moment van spreken nog. ‘Ik steunde het seculiere verzet en was daardoor een doelwit voor zowel de islamitische rebellen als het regime. Verstopt in een auto ben ik naar de Turkse grens gevlucht. We konden niet van de hoofdwegen gebruik maken die in handen van ISIS zijn gevallen. Uiteindelijk ben ik onder het prikkeldraad gekropen en ben ik naar Istanbul gereisd.’

Na een mislukte eerste poging over de Evros, is Saleh de tweede keer 48 uur in Griekenland. Samen met de andere vluchtelingen verschuilt hij zich in een bos dat door Turkije en Griekenland betwist wordt. ‘We hoopten dart er geen grensbewaking zou zijn. Maar we werden ontdekt door mannen in zwarte uniformen met zwarte maskers op. Ze spraken geen Grieks. Ik hoorde Duits en iets dat door mijn groepsgenoten herkend werd als Pools. Sommige leden uit mijn groep werden getrapt en geslagen. Mij sleepten ze over de grond. Ze smeten ons in een geblindeerde bus en zette ons daarna in een rubberen boot, terug de rivier op. Daarna heb ik deze oversteek nooit meer geprobeerd.’

Dergelijke verhalen over anonieme knokploegen gaan meer rond onder vluchtelingen. Of hier sprake is van extreem-rechtse groeperingen, of door Griekenland ingehuurde huurlingen is onduidelijk. Ook maakt Griekenland zich schuldig aan pushbacks, waarbij bootjes vol vluchtelingen door de Griekse marine en politie simpelweg worden terug-gesleept naar Turkse wateren. Deze operaties zijn illegaal en hebben niet zelden dodelijk gevolg. Evengoed kan het land niet voorkomen dat er tienduizenden vluchtelingen op de Griekse eilanden zoals Lesbos, Samos, Rhodos en Kos aanspoelen om vervolgens verder te reizen en in de achterafwijken van Athene te azen op een weg naar landen als Zweden, Nederland en Duitsland.

Anderen reizen ingeklemd in de laadbak van een vrachtwagen. Zoals Mazin Hamada (36) die als ex-gevangene en gemartelde door het regime naar Libanon vluchtte en in Beiroet in het laadruim van een truck belandde die verscheept werd naar Griekenland. ‘We kregen een paar flessen water en daarnaast en fles om in te plassen. Als de truck stopte moesten we doodstil zijn. We mochten geen eens adem halen.’

Aangekomen in Thessaloníki werd hij opgepikt, na drie dagen vrijgelaten en stapte hij in de volgende truck. ’We waren met zes mensen. Er was geen enkele plek om te liggen. We werden twee aan twee tussen de vracht autolampen ingeklemd. Ik kon niet eens met twee voeten tegelijk op de grond staan. De truck stak met een veerboot over naar Italië en reed verder naar Nederland. Ik heb zeven dagen in de krappe laadruimte doorgebracht. Ademhalen ging moeilijk.’ In Nederland stuurt de politie ook Mazin naar Ter Apel, hij viel als dood voor de toegangspoort neer.

Tegenwoordig hoeft geen vluchteling de landwegen via Turkije te proberen. Er zijn muren, wachttorens en hek-achtige constructies gebouwd en de gemeenschappelijke EU-douane (Frontex) controleert de grenzen met argusogen. Alles om maar vooral die vluchtelingen buiten de grens te houden die volgens onze eigen opgestelde en ondertekende overeenkomsten recht hebben op onze onmiddellijke zorg en hulpverlening. Gemeenschappelijke patrouille is er dus: ook Nederlandse marechaussee bewaakt de Oost-Europese grenzen. Maar een Europees asielbeleid is er niet.

Afspraak is slechts dat het land van aankomst waar de asielaanvraag plaatsvindt, verantwoordelijk is voor afhandeling, opvang en onderdak. Bij gebrek aan welk functionerend asielbeleid dan ook is alleen Griekenland van deze afspraak vrijgesteld. Vluchtelingen doen er ondertussen alles aan om vooral niet om in eerste land van aankomst te worden geregistreerd. Zij riskeren dus eerst lijf en leden in hun illegale overtocht naar de EU, en reizen na aankomst vervolgens niet zelden ziek, verzwakt en kwetsbaar als wetteloze illegalen verder.

Italië heeft wel een eigen asielsysteem, dat volledig overbelast al jaren uit z’n voegen barst. Italië zag het aantal ‘niet reguliere grensoverschrijdingen’ vorig jaar met 277% stijgen, en roept voortdurend op tot hulp en ontlasting bij de asieldruk, maar vind in de Noordwest-Europese landen weinig gehoor.
Ex-Staatssecretaris Teeven liet zich in 2014 woedend uit over de weigering van Italië om nog langer mee te werken aan de Dublin overeenkomst die stelt dat vluchtelingen terug worden gestuurd naar het eerste land vaan aankomst. Eerder liet Premier Rutte zich in 2011 al ontvallen dat zuidelijke lidstaten nu eenmaal “geografische pech” hebben. Bij hen ligt de primaire taak vluchtelingen uit de regio op te vangen.

De Europese Commissie heeft nu met een speciale procedure voor noodsituaties aan de buitengrenzen het voorstel ingediend om in twee jaar tijd 40.000 vluchtelingen binnen de EU te herplaatsen. Nederland wordt gevraagd hiervan 4% op te nemen wat neerkomt op 1740 vluchtelingen. Dit aantal kan oplopen tot 2000. Een marginaal aantal, wanneer men kijkt naar de grote groep vluchtelingen die het lukt Nederland illegaal te bereiken. Zo deden in 2014 in totaal 24.000 vluchtelingen in Nederland een eerste asielaanvraag aan. 40% van hen zijn Syriër. Daarnaast is er een flink aantal staatlozen, de meeste van hen zijn Palestijnse-Syriërs die over geen formele nationaliteit beschikken.

Het huidige Europese asielbeleid waarbij het leeuwendeel van de vluchtelingen via illegale wegen Europa binnenkomt, benadeelt vooral kwetsbare groepen die om medische of financiële redenen de illegale oversteek naar Europa niet kunnen maken. Zo is het voor jonge vrouwen, ouderen en kinderen nagenoeg onmogelijk de grote oversteek te wagen. Zij belanden in de overbelaste vluchtelingenkampen in de directe buurlanden of  betrekken de vochtige kelders en krappe garageboxen van Libanon. De financiële en fysieke discriminatie die momenteel plaatsvindt is onaanvaardbaar.

Ruimhartigere herplaatsing van vluchtelingen van buiten en binnen de EU, is niet alleen conform met het internationale vluchtelingenrecht, maar stelt ons land ook in staat juist de meest hulpbehoevenden onder hen een plaats te geven. Er mag dan geen Europese solidariteit bestaan, laten we toch minstens humaan blijven.

Voor een uitgebreide reportage over de lotgevallen van de in dit artikel aangehaalde Syrische vluchtelingen, klik HIER.

Geef een reactie

X