Blog

01 sep / Wanneer Oost West wordt – en andersom

Dit artikel verscheen ook in WTF?! Volwassen worden na 11 september (21 Uitgesproken jonge Nederlanders over het afgelopen decenium) onder redactie van Hassan Bahara & Patrick Pouw. Uitgeverij Prometheus – verschijnt 11 september 2011.

Het grote ABC der terroristen
Ik ben generatie T.
De generatie die opgroeide in tijden van statelijk Terreur en mondiaal Terrorisme. Generation Terrified.
Mijn tienerjaren werden gekenmerkt door het 9/11-ABC. De A is van angst voor de vijand en van Amerika de grote satan, de B is van Bush de cowboy die Irak ontzette, van Bin Laden the most wanted man on earth en van Bouyari die dacht dat Theo van Gogh een schaap was en misschien ook wel een beetje van Ali B, de C is van covert actions die het Westen uitvoert tegen jihadstrijders in Jemen en Afghanistan en van de cellen die home grown terrorists bij elkaar brengen zodat ze aanslagen op ons kunnen beramen, de D is van dreiging aangegeven in codes en kleuren zoals oranje en rood, de D is ook het gevolg van dit alles, namelijk de dood….
Het beeld van die witte strakke torens die met een denderend geraas in elkaar stortten is op mijn netvlies gebrand. Ik heb geschreeuwd, gehuild, gebeden, kaarsjes gebrand en stil voor me uit gestaard. Dagenlang klonk er niets anders dan het ontzette ‘oh my God’ van CNN-presentatoren in de woonkamer. Ik heb gekeken en gekeken, telkens weer opnieuw.
Ik voel niets, ik denk niets, nog steeds niet als ik die beelden zie. Tot op de dag van vandaag overheerst de totale verbijstering.
‘Als het maar geen moslims zijn,’ verzuchtte mijn vader met een wit weggetrokken gezicht. Maar het waren moslims. We wisten dat het moslims waren. Of althans, nee, moslims waren het niet. Het waren terroristen, gevaarlijke gekken die deze wandaden pleegden in naam van de islam.
‘Vanaf vandaag moeten jullie en kruiskettinkje omdoen,’ zei m’n vader. Als christen had ik daar geen moeite mee. Maar evengoed werd ik een dag later van m’n fiets getrapt. Op school werd ik voor dochter van Mohamed Atta uitgemaakt, want mijn vader kwam immers ook uit Egypte.
Mijn kindertijd die samenging met de ontspannen  jaren ’90, was definitief voorbij. Op 11 september 2001 veranderde de wereld voorgoed. Oude patronen die nog uit de Kruistochten dateerden bleken zo ingesleten in ons collectieve geheugen en gedachtegoed, dat we er zo weer een beroep op konden doen of er door populistische leiders aan kon worden geappelleerd. Ook werd er weer gesproken over Oost en West. Oude Oriëntalistische beelden van Turken en Moren met kromzwaarden en zeven messen, of sensuele oosterse dames in zwarte sluiers, maakten een herintrede in de populaire Westerse cultuur, in cartoons, cabaret, spreektaal, de politiek en daarmee ook de maatschappij. Er was weer een Oosten en weer een Westen, een wij en een zij. Ik had mezelf nooit met een bepaalde groep geïdentificeerd en had geen idee onder welk gebiedsdeel ik mij moest scharen. Met een been in het Oosten en het andere in het Westen stond ik vanaf de een op de andere dag in een spagaat. Ik ben nooit goed in turnen geweest.

Herrijzenis van de muren tussen Oost en West
Nederland was lang het toonbeeld van tolerantie, secularisme en een goddeloos ongeloof. Maar na 9/11 sprak iedereen over de gezamenlijke joods-christelijke-humanistische cultuur. Ik merkte dat mensen zich opeens met een religieuze achtergrond gingen identificeren, Nederland kende opeens heel veel christenen, ook al had men geen idee wie Jezus, of wat Pinksteren of Pasen was.
Elf september had de Westerse wereld hardhandig uit haar luie postmoderne slaap geschud en nu kwam het grote debat. Over moslims, over de groei en expansiedrift van de islam en in Europa: de rol en positie van migranten.
Het multiculturele project had gefaald, zo sprak een kale politicus. Paars had er een puinhoop van gemaakt. Voor ik ook maar met m’n ogen kon knipperen was hij veranderd in een Rotterdamse volksheld en verwoorden tot de martelaar van Hilversum.
Zoals in zoveel landen in Europa, zwenkte ook Nederland naar rechts. Sterker nog, zij nam opnieuw het voortouw in de vaart der volkeren, maar niet op het gebied van tolerantie en sociale acceptatie deze keer. Nederland zou leidinggevend worden in het anti-Islamitische gedachtegoed, in beknibbelend materialistisch rechts-conservatisme, in holle Jip-en-Janneke-frasen als waarden en normen en fatsoen moet je doen, in de dingen benoemen zoals ze zijn… (‘Kut-Marrokkanen zijn gewoon kut-Marokkanen, ratten, dieven, straattuig. Je kunt het allemaal wel mooier willen maken dan het is, maar zo is het nu eenmaal, zo zijn zíj. En ja, dat moet ik kunnen zeggen ja. Oh heb je daar problemen mee? Nou dan zeg ik het lekker nog een keer: kut-Marokkaan!’)
Afghanistan werd binnengevallen, Irak werd platgebombardeerd en het ooit zo glorieuze Bagdad veranderde in een ruïne. De internationale gemeenschap maakte een krachtige blanke vuist die ongecontroleerd om zich heen sloeg, zonder doel te raken, zonder iets te bereiken behalve stijgende olieprijzen en blije Texaanse oliebarons. Ondertussen verslechterde de politieke en sociale situatie in het Midden-Oosten zienderogen. Migrantenstromen kwamen op gang. Het Palestijns-Israëlisch conflict was een immer etterende wond die meer en meer ging ontsteken. Het zal mij niets verbazen als op een dag zal blijken dat er nog slechts amputatie als oplossing rest. De tweede intifada brak uit. De eeuwige grensproblematiek met Syrië leidde tot regelmatige schermutselingen. Hamas won de verkiezingen in de Gazastrook en raakte slaags met Fatah. Hezbollah won aan invloed en sleepte Libanon een verwoestende oorlog in. Israël gaf Beiroet een enorme aderlating, door het bestoken van de stad die ooit bekend stond als het Parijs van het Midden-Oosten met tonnen aan explosief geweld.
In de ogen van extremisten, opgehitst door de agressieve Amerikaanse war on terror-taal en islamitische jihad-retoriek, veranderden de Syrisch-orthodoxe Michael of Koptisch-Katholieke Maria in de lange armen van Londen en Washington. Dit had grote gevolgen. De kerk in Irak werd om zeep geholpen. De aanslagen op Koptische christenen in Egypte nam in snel tempo toe. In Libanon rommelt het. Eigenlijk kwam de afgelopen tien jaar het bestaan van alle christenen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika ernstig onder druk te staan.
Ahmadinejad floreerde ondertussen met zijn anti-Bush retoriek. Maar toen won Obama de Amerikaanse presidentsverkiezingen en zweette de Iraanse president knoflookteentjes bij het zien van de massale groene beweging in de straten van Teheran. De dappere betogers werden echter ongenadig afgestraft. De broze ruggenwervel van de groene revolutie werd gebroken. De Westerse wereld stond erbij en keek ernaar, zonder iets te doen, zonder iets te zeggen, zonder echt te zien wat er gaande was.
En dan was er nog Guantanamo B, Abu Ghraib, Deense cartoons en een blanke Nederlandse politicus die zo nodig een amateuristische PowerPoint film moest lanceren en van de Koran nog slechts een boekje zo plat als de Donald Duck wilde maken. Hij zag er uiteindelijk vanaf om in zijn filmpje het Heilige Boek in rook op te laten gaan, maar een gekke dominee in de Verenigde Staten verbrandde de Koran wel – waardoor er in de Pakistan weer de nodige doden te betreuren waren.
Het is een bizarre gekke wereld. Oost en West, Noord en Zuid, secularisme en religie, christenen en moslims, Israëliër en Arabier, alles en iedereen staat tegenover elkaar.  De mens heeft van religie en cultuur een liniaal gemaakt om een dikke streep op de kaart te zetten. In Duitsland stond een muur, zodat men niet zou weten dat achter die grote betonnen blokken het leven gewoon doorging. In Israël staat een muur die moet voorkomen dat Palestijnen en Israëliërs elkaar in de ogen kijken en ontdekken dat zij een en dezelfde zijn. In deze wereld van crisissen en aanslagen, van groeiende ongelijkheid en strategische belangen, staan muren die ons zicht belemmeren, die ons van elkaar scheiden, die van angst voor het onbekende de norm maken. Die ons doen vergeten dat wij allen in een wereld leven. Dat wij allen een wereldbevolking zijn.

De grote wisseltruc – Oost wordt West en andersom
En zo, terwijl de Europeanen zich steeds angstiger opsloten achter de beschermende muren van ondoordringbaar ‘Fort Europa’ – verloren zij het zicht op de wereld en daarmee het zicht op henzelf.
Niet langer geloofde de Europeaan in de waarden die het continent zo groot hadden gemaakt. Vrijheid, gelijkheid, broederschap, democratie, humaniteit, verdraagzaamheid… het zijn woorden die in de loop van de tijd een vieze bijsmaak hebben gekregen.
Laat die bootmigranten maar verdrinken voor de Italiaanse kust. Laat die moslims vooral teruggaan naar het land waar ze vandaan komen, ook al zijn ze vierde-generatie migrant. Laat bij nader inzien iedereen teruggaan en vooral iedereen wegblijven. Migratieregelingen werden aangescherpt, verblijfsvergunningen ingetrokken, illegalen op straat gezet, Roma’s vergedreven. En ook in het gemeenschappelijke Europese project de Europese Unie geloofde de Europeaan niet zo meer. Hoezo solidariteit? Hoezo gemeenschapszin? Wij willen geen broeders zijn! Wij willen onze eigen vlaggen, onze eigen taal, onze eigen munt! Het Franse, Nederlandse en Ierse ‘nee’ op de grondwet dreunt nog steeds na in Brussel. De strijd om welk Europees land straks de Acrepolis mag verkopen, is nog steeds onbeslecht.
Ook in het Oosten broeide het. Ook in de Arabische wereld was de massa op drift geraakt. Moe van de gevestigde dichtgeslibde politieke en maatschappelijke kanalen, dook mijn generatie aan de andere zijde van de Middellandse-Zee het internet op en vond vrijheid, gelijkheid en broederschap, op Facebook en youtube, op Myspace en Twitter.
Terwijl Europeanen en Amerikanen discussieerden over ‘de moslim’ en ‘de Arabier’, was er in Noord-Afrika en het Midden-Oosten een nieuwe beweging op gang gekomen. Moslim en christen, Arabier en Afrikaan, Koerd en Pers, iedereen verlangde naar verandering, naar vrijheid, naar een einde van de oude (ex-)koloniale machten, naar eerherstel, naar een leven.
De armoede, de corruptie, uitbuiting en onderdrukking, buitenlandse inmenging en interne machtsspelletjes, het was allemaal te lang en vooral veel te veel geweest. In Cairo ontnam de groeiende smog de mensen de adem, in Damascus verlangde men naar frisse lucht.
Ja, de Westerse wereld en Arabische leiders hadden rookgordijnen opgeworpen, hadden met kleine handreikingen en symbolische gebaren geprobeerd de aangenaam onaangename status-quo te handhaven. Het is immers prettiger bang te zijn voor het bekende, dan het onbekende te moeten vrezen.
Maar toen viel Benali in Tunesië en stroomde de mensenmassa naar Tahrir. De Arabische lente was begonnen, eerst voorzichtig ontluikend, tere blaadjes waren de eerste protesten nog maar, toen in alle hete plakkerige hevigheid. Er zou een lange kokende zomer volgen. Dagenlang vulde het overdonderde ‘Allah, Allah!’ van al-Jazeera presentatoren m’n woonkamer. En de Westerse wereld stond erbij en keek ernaar, zonder iets te doen, zonder iets te zeggen, zonder echt te zien wat er gaande was.
Ik staarde naar de beelden en had kippenvel. Kijkende naar die uitbundige massa, mannen en vrouwen, ouderen en kinderen, wist ik dat Oost West was geworden en andersom.
Eens hadden Europeanen op de barricade gestaan. Ooit hadden zij gestreden voor vrijheid. Nu niet meer. Nu lieten zij zich gek maken door populisten en de media, door analisten en hun portemonnee. Niet langer geeft de Europeaan om vrijheid, niet langer strijdt hij voor sociale rechtvaardigheid, niet langer maalt hij om ongelijkheid, niet langer is hij in staat om in de ander zichzelf te zien. Hij heeft zichzelf opgesloten achter zijn eigen grote muren en verdwijnt in isolement, net zoals de Arabische wereld ooit heeft gedaan.
Het Oosten daarentegen opent zich, herleeft, droomt weer en streeft naar iets groters dan behoud van vergane glorie, bescherming van materiële verworvenheden of handhaving van de status-quo.

14.00 uur. Doorbraak van de grenzen van de angst

De zon komt op in het Oosten en gaat onder in het Westen. Zij kiest niet. Over alle volkeren schijnt zij.
Ik droom van een moment waarin de grenzen tussen Oost en West zullen worden opgeheven.  En de muren die door angst en onbegrip gebouwd zijn, door de handen van liefde en verzoening zullen worden afgebroken. Wij zijn allen kinderen van de zon. Wij leven allen in haar licht.
Om 14.00 uur, wanneer de zon op haar hoogste punt staat, is er geen Oost en West. Dan is er slechts de weldadige warmte van haar heldere stralen.
Ik, lid van generatie T, hoop in generatie B te veranderen. Dan maak ik mijn eigen vredes-ABC. Met daarin de B van begrip en broederschap. De B van bruggenbouwer.
Het azuurblauwe water van de Middellandse-Zee moet worden overbrugd. Van Gibraltar naar Casablanca en van Athene naar Istanbul, dienen bruggen van vrijheid te worden gebouwd. De oude generaties, vastgeroest in de tijd en blind voor de nieuwe realiteit, zal dit niet kunnen bewerkstelligen. Het zijn wij, de jongeren die het moeten doen. Het zijn wij, de jongeren van Dam en Tahrir, die verder moeten kijken dan de provinciale landsgrenzen, die naar andere boodschappen moeten luisteren dan die van nationalistische angstretoriek. Het zijn wij, zonen en dochters van de zon, die de wereld moeten laten zien dat er geen Oost en West is – maar slechts 14.00 uur. De zon die boven ons is en over ons allen schijnt.

5 Comments
  • P

    Prachtig verwoord!

    Beantwoorden
  • Durendal

    “Niet langer geloofde de Europeaan in de waarden die het continent zo groot hadden gemaakt. Vrijheid, gelijkheid, broederschap, democratie, humaniteit, verdraagzaamheid” Dat is echt zo grappig alleen iemand die zeer onwetend is over de geschiedenis en de wereld kan zo’n kijk op Europa en het Westen hebben. duidelijk is dat Europa groot is geworden door haar vermogen tot oorlogsvoering en uitbuiting,onderdrukking en vernietiging van andere volkeren. Haar legers hebben de wereld geschapen en vorm gegeven elke moderne natie staat in de wereld is door ons tot stand gekomen wij hebben haar uitgevonden, lijntjes op een kaart getekend in een stoffig kantoortje in Parijs Londen of Amsterdam vaak met als doel zoveel mogelijk verdeeldheid te zaaien (verdeel en heers).inclusief lokale poppetjes vaak dictators, koninkjes en prinsjes, die zich aan onze economische orde onderwierpen in ruil voor onze wapens die vervolgens werden weggejaagd door revoluties die vervolgens weer worden weggejaagd door revoluties.Zal het Midden Oosten en Noord Afrika in onafhankelijkheid kunnen leven? We zullen dat nimmer toestaan.Jouw roep om meer betrokkenheid van het Westen is juist wat NIET moet gebeuren.Voor het eerst moeten de mensen in die landen in staat worden gesteld hun eigen wereld vorm te geven zoals zij dit willen zien op een organische en natuurlijke manier.Zonder enige inmenging van buiten.En zeker niet door haar voormalige beulen die zich door jouw woorden slechts gevleid voelen en aangemoedigd raken om met hun pootjes aan de knopjes te gaan draaien.

    Beantwoorden
  • Hendrik Jan

    Goed stuk. Wist je dat in Ismailia gewerkt wordt aan een intercultureel ontmoetingscentrum Dar as Salaam? Dit is het zoveelste initiatief van het Sekemproject dat dertig jaar geleden begon in Belbeis. Dar Assalaam is gekoppeld aan de binnenkort te openen Heliopolis universiteit voor duurzame ontwikkeling. Ik nodig je graag uit om deel te nemen aan dit prachtige concept. Er is een voorbereidingsgroep met leden uit Egypte, Noorwegen, Zwitserland, Oostenrijk, Duitsland en Nederland.

    Beantwoorden
  • Laila

    Jamila! Prachtig!

    Beantwoorden
  • harry

    Het is goed dat de westerse landen zich deze keer niet bemoeien met de revoluties die zich nu voltrekken.
    Zelfs de zichzelf onaantastbare geachte Khadaffi moet het veld ruimen.
    Maar zoals het nu gaat zal het nog heel wat bloed,zweet en tranen kosten om de vrijheid te bevechten en dan vooral heel veel stromen bloed, helaas.
    En waar we hier in Nederland mee bezig zijn slaat helemaal nergens op.
    We laten ons leugens aanpraten door iemand die dan wel in het parlement zit, maar enkel en alleen leugens verkondigt.
    Natuurlijk zijn er van die vervelende marokkaanse rotjochies, net zoals je veertig of nog langer geleden nozems of ander werkschuw tuig had.
    Dus er is hier niets verandert wat dat betreft.

    Beantwoorden

Geef een reactie

X