Blog

19 okt / Naakte revolutie

Duhok, een bergplaatsje en één van de drie belangrijkste steden onder het bestuur van de Koerdische Regionale Overheid in Noord-Irak. Het is een levendig plaatsje dat nog niet zo aangevreten is door de enorme zogenaamde “verwesterisering” – ergo: het oprukkende beton van mega malls en slechte replica’s van Dubai’s hoogste wolkenkrabbers. Maar het is ook een plaatsje zonder vrouwen. Althans zo lijkt het. Verbijsterd loop ik tussen honderden mannen in de leeftijd van 18 tot 40 jaar, zonder ook maar één vrouw tegen te komen.

Met veel pijn en moeite wijzen mannen me Marina Café, het enige koffie annex waterpijpcafé in semi-westerse stijl. De andere cafeetjes bestaan uit plastic stoeltjes en rokende mannen op straat. Zodra ik de grote ruimte binnenloop word ik overweldigd door de starende en hongerige blikken van tientallen mannen. Ik schuif aan een vrij tafeltje bij het raam en bestel een koffie en een waterpijp. Onmiddellijk stapt de eigenaar op me af.

“Wat wil je?”
Shisha.”
Ik word uitgelachen.
“Jij? Een vrouw? Weet je wel wat dat is?”
“Ja zeker.”
“Oh welke smaak tabak dan?” wordt er honend gevraagd.
“Dubbel appel.” De zwaarste.
De mannen kijken elkaar geshockt aan. Gefluister. Gesis.
“Dat gaat niet, je moet gaan.” Klinkt het nu ernstig en dringend.
“Waarom?”
“Je bent een vrouw.”

Het duizelt me. Beelden van vluchtelingen en Koerdische massagraven spoken door me hoofd. Ik heb nog geen minuut voor mezelf gehad, nog geen seconde kunnen zitten en nu heb ik eindelijk een net café gevonden en word ik op straat gezet.

Dan komen Syrisch-Koerdische bediende tussen beiden. Woedend doe ik hen in het Arabisch mijn beklag. Ze richten zich tot de eigenaar en de andere medewerkers. Er begint een lange discussie waarbij ik ondertussen naar achteren word gebracht, weg van dat raam, weg uit het zicht van de manheid. Na lang discussiëren word ik eindelijk naar een pikdonkere vliering gebracht. Daar staan slechts drie andere tafeltjes – ver uit elkaar. In de schaduw van muren eh het lage plafond krijg ik mijn waterpijp. – En thee – Oploskoffie – zelfs een chocolade-smoothie, op kosten van de Syrische vluchtelingen die zich diep schamen voor de vrouwonvriendelijke behandeling van hun Irakese volksgenoten.

“Ze weten echt niet hoe ze hier met vrouwen om moeten gaan,” mompelt een van de bediendes terwijl hij schichtig om zich heen kijkt. “In dit land hebben vrouwen geen gezicht.”

Dat klopt. Waar ik ook kijk; vrouwen lijken onvindbaar. Ze komen pas ’s avonds naar buiten en verschansen zich direct in grote shopping malls. Althans, de happy view dan. In middenklasse cafés en restaurants zijn ze niet welkom, afgezien van de “familievleugel” dan. Een Iraans fenomeen waarbij vrouwen en kinderen op een aparte afdeling worden weggestopt. Zo heb ik het zelfs niet in het veel religieuzere en conservatievere Egypte gezien of in één van de andere Arabische buurlanden.
Koerdisch Irak propageert oneindig ruimdenkend en westers te zijn. Nationaliteit is voor velen hoog boven religie verheven. De meerderheid van de bevolking is seculier. Met geld van Saoedi-Arabië en Qatar rukt echter ook hier het religieus fanatisme op en niet alleen dat: decennia aan gewapend verzet, genocide en burgeroorlog hebben het land gemilitariseerd en de Koerdische man tot een stalen wapen gemaakt. In deze militaire machocultuur dient iedere vrouw te worden beschermd, bespioneerd en begeleid. Wee de vrouw die alleen woont en een man naar boven meeneemt, of met een man in de auto zit. Er wordt hard op de deur geklopt, het raampje moet open, vragen, dreigementen, tot je het als vrouw wel uit je hoofd laat je eigen gang te gaan, tot je als vrouw te moe bent nog langer de straat te betreden.

Terwijl ik urenlang verscholen in het halfdonker grote rookwolken uitblaas, ben ik onbewust deel van de “naakte revolutie”. Een initiatief van een Zweeds-Koerdische vrouw die naar het nieuwe Koerdistan terugkeerde en schrok van de haast vrouw-loze samenleving die hier is ontstaan. “Naakt” omdat deze activiste besloot zich bewust bloter te kleden dan strikt genomen comfortabel is. Net dat hemdje, net die iets te diepe decolleté, ook al volgen de blikken haar overal. De boodschap: “Ja ik heb huid, ik ben naakt en wat dan nog? Er gebeurt niets en er zal niets gebeuren ook.” Alles draait om zichtbaarheid. ’s Avonds loopt ze met vriendinnen door uitsluitend door mannen bevolkte straten. Traag nemen ze koffiehuis na koffiehuis in de hoofdstad Erbil in. Met twee vrouwen jogt ze ’s ochtends in het park. Het is een zware strijd waarbij ze zichzelf constant moet verdedigen. Het is ook een gevaarlijke strijd want de bedreigingen zijn niet uit de lucht. En het is voor mij een herkenbare strijd want overal waar ik kom moet ook ik ongewild de grenzen van religie, cultuur en mannelijke dominantie doorbreken.

Dit is de nieuwe revolutie in het Midden-Oosten en Noord-Afrika die in landen als Egypte, Tunesië en Libanon heel bewust door vrouwen wordt aangegaan. Ze trotseren seksueel geweld en repressie om toch te demonstreren, toch de pleinen over te nemen, toch naar dat ene café te gaan en een sigaret op te steken ook al doen mannen er alles aan hen uit de publieke ruimte te verstoten. Het is een revolutie waar je geen feminist voor hoeft te zijn om eraan deel te nemen, of waarbij iedere vrouw juist ongewild tot activist wordt gemaakt. Het is de strijd van een gewone volksvrouw die besluit zelf haar boodschappen te doen, alleen met het openbaar vervoer te reizen en haar dochters laat zien dat die straat, die wijk, die stad gewoon van hen is en zij het gezicht van het land zijn.

Deze column schreef ik in opdracht van Mama Cash. Een organisatie voor en door vrouwen die over de hele wereld gewaagde, gedurfden krachtige projecten steunt om vrouwen niet alleen te inspireren maar ook krachtiger te maken in hun eigen situatie. Check: www.mamacash.nl

2 Comments
  • pieter veenstra

    Hallo Monique,
    Even via deze weg,
    18 okt heb ik je een mail gestuurd over zin in zondag in assen,
    graag even je reaktie!

    Beantwoorden
  • Waterpijp

    Haha zeer herkenbaar! Gelukkig dat vrouwen hier wel gewoon lekker waterpijp mogen roken, ik rook ook altijd waterpijp met appel smaak ! 🙂

    Beantwoorden

Geef een reactie

X