Blog

11 dec / Over literatuur en de vijf boeken die je deze Kerstvakantie wil lezen

2014 was voor mij het jaar waarin ik mijn toevlucht in boeken vond. Ik verslond dikke stapels, maar deze vijf bleven me het meeste bij. Daarom in de trant van “December=lijstjesmaand” vijf titels die deze Kerstvakantie niet op het nachtkastje mogen ontbreken.

Chimamanda Ngozi Adichie – Paarse Hibiscus

Unknown-1Deze roman dateert alweer uit 2004, maar was voor mij de grote ontdekking van afgelopen zomer. De Nigeriaanse sterauteur Ngozi Adichie is een weergaloze vrouw met een scherpe tong. Zo bewijzen ook twee van haar Ted Talks: een gelauwerde speech over feminisme waarvan fragmenten werden opgenomen in het nummer “Flawless” (Beyonce) en een ander over Afrikaanse literatuur en haar identiteitsworsteling.
Met haar meer recente roman “Americanah” (2013) scoorde ze groot succes. Het boek ontving lovende kritieken.

Toch is het “Paarse Hibiscus” dat me diep raakte. Het verhaal van een welgesteld middenklassegezin in het Nigeria van de jaren ’80 en ’90, waarin ontzag voor God, de kerk en de dominante pater familias centraal stond, kent namelijk opvallend veel gelijkenis met de verhalen uit de protestantse Bible Belt of het paapse zuiden – maar dan met meer kleur en levendigheid. Daarmee heeft Adichie niet alleen een beklemmende universele roman geschreven; maar ook de weg geplaveid voor een nieuw Afrikaans geluid,  wars van clichématige stereotiepen en westerse stigma’s (zoals verder vormgegeven door Taiye Selasi met de roman “Ghana ga weg” bijv.). Wie deze roman leest ontdekt een werkelijkheid van Afrika die mijlenver afstaat van de voorgeprogrammeerde beelden die de media ons voorschotelen van een continent dat voortdurend in beweging is.

 

 

Dave Eggers – De Cirkel

UnknownOver Dave Eggers zijn de meningen verdeeld. De internationale bestseller en semi-non-fictie-auteur heeft succesvolle titels op zijn naam staan zoals “Wat is de Wat” (over de lost boys van Soedan) of “Zeitoun” (illegale obductie van Arabische-Amerikanen na de orkaan Katrina in New Orleans) en meer recentelijk “De Cirkel” (over de virtuele overname van de wereld).

De productie van Eggers ligt hoog. Hij boekt vrijwel jaarlijkse successen met nieuwe titels zoals de laatste: “Uw vaderen, waar zijn zij? En de profeten, leven zij voor eeuwig?”. Begin dit jaar besloot ik na lang twijfelen toch maar aan “De Cirkel” te beginnen. Want hoewel de boeken van Dave Eggers altijd een interessant hoog realiteitsgehalte hebben, schort er niet zelden het hoognodige aan hun stijl. Eggers leest stug, traag, wellicht zelfs: stroperig, alsof je daadwerkelijk een informerend non-fictie boek leest. Verwacht daarom ook van “De Cirkel” geen knetterende literaire stijlvormen of adembenemend proza, maar wel een verhaal waarvan de nekharen evengoed overeind gaan staan.

In een wereld, niet eens zo verschillend van de onze, regeert een machtig ICT-bedrijf uit Silicon Valley – waar iedereen altijd lacht en bijster likeable is, naar het schijnt – en neemt gestaag al het betalingsverkeer, de sociale media, individuele medische gegevens en alle communicatiemiddelen over. “De Cirkel” staat voor een super-app die onder het mom van gebruikersgemak alle virtuele programma’s en diensten die wij nu al gebruiken samenbrengt. Maar de app gaat verder. In de naam van vrije informatievoorziening moet alles altijd en overal beschikbaar zijn. Ergo: camera’s op iedere straathoek, met een klik op de knop kijk je in het hart van de grootste protesten van de wereld, maar ook: in de badkamer van je eigen vader. Politici worden in naam van “democratie” en “publieke openbaarheid” gedwongen “transparant”  te gaan en dag en nacht een camera met zich mee te dragen. Miljarden internetgebruikers worden ingezet criminelen op te sporen en een ware klopjacht te openen op dissidenten.

Waar dit aan doet denken? De ongebreidelde groei van miljarden-natie Facebook. De eindeloze pogingen van Google om iedereen en alles (live) in kaart te brengen. De virtuele opsporing van de verantwoordelijke voor de Boston Marathon bombing.

“De Cirkel” speelt zich hoegenaamd in de (nabije) toekomst af, maar voelt bij vlagen alweer achterhaald. De virtuele ontwikkelingen gaan nog sneller dan het omslaan van de pagina’s en dat zonder geduchte vorm of controle. Alleen daarom al is het lezen van “De Cirkel” een aanrader. Want wie dit boek tenslotte met een zucht uit heeft, kijkt nooit meer met dezelfde ogen naar de virtuele tycoons.

Griet op de Beeck – Vele hemels boven de zevende

Deze parel uit Vlaanderen is geschreven in een taal, zo sierlijk en mooi, dat je wel door moet lezen. Het verhaal is kinderlijk eenvoudig – Unknown-2een familie, vijf personages, drie generaties – maar kent een gelaagdheid die zeven hemels diep gaat. Triest zijn de gebeurtenissen, diep grijs ook. Een man kijkt met spijt op zijn leven terug. Een ander verkiest geen spijt te krijgen en besluit daarom te scheiden. De volgende is een tiener met alle puberale zorgen en jeugdige angsten die een hoog-sensitief kind maar kan hebben. En er is een vrouw, zo onzeker en broos, dat niemand doorheeft dat haar pantser op barsten staat.

Veel over het verhaal wil ik niet kwijt, behalve dan dat het zo maar u zou kunnen zijn of ikzelf waarover ik lees (hoewel ik mag hopen dat dit niet het geval is). Deze roman laat het verval van een werelddeel en samenleving zien waar geluk nog slechts bestaat bij gratie van het eigen ik.

 

Romain Puertolas -De wonderbaarlijke reis van de fakir die vastzat in een Ikea-kast

En opnieuw komen de Fransen (na het grote succes van Intouchables) met een klucht, die het verwrongen gezicht van het hedendaagse Europa verder onthult. De roman verhaalt de belevenissen van een fakir die uit een Indiaas dorp naar Parijs vliegt om binnen 24 uur een Unknown-3nieuw type IKEA-spijkerbed te kopen voor slechts 100 Euro (je moet de 2000 spijkertjes wel eigenhandig monteren). Hij eindigt echter in een onuitspreekbare kast van dezelfde meubelgigant, waarna een wonderlijke reis begint die de arme drommel van Groot-Brittannië naar Frankrijk, België, Spanje en zelfs Libië voert. Onderwijl ontmoet hij de wonderlijkste figuren; van een corrupte Roma taxi-chauffeur tot Soedanese illegalen, een schone Française tot Arabische terroristen en dat alles met het loodsachtige winkelparadijs van de IKEA als achtergrond. Natuurlijk geschiedt dit met de broodnodige humor, hoewel wat flauw soms maar feitelijk altijd grappig.

Helaas wordt de plank soms net misgelagen, door wel wat al te grote gekkigheden. Zo vraag ik me sterk af in hoeverre een fakir uit India tot Boeddha bidt en zijn bepaalde grappen wel wat erg etnisch stereotiep. Tegelijk klinkt er vanuit het hart van dit boek ook een serieuze boodschap door; want waarom valt de een (uitsluitend op basis van geboortebewijs) mijlenver buiten de boot en zit de ander juist warmpjes binnen? En belangrijker nog misschien; waarom heeft een democratisch land als Zweden een winkelconcept bedacht die je dwingt eerst een hele route af te lopen voor je eindelijk bij de kassa bent? Een ding is zeker, na dit boek smaakt de Zweedse gehaktbal als nooit tevoren.

Taju Cole – Open Stad

Opnieuw een Nigeriaanse auteur, maar tegelijk een echte New Yorker dit keer. Dit nieuwe Amerikaans-Afrikaanse gezicht, dat tevens fotograaf Unknown-4en opvallend genoeg Nederlands kunsthistoricus is, heeft dusver twee titels op zijn naam staan. In zijn wandelingen door New York City, reflecteert een jonge psychiater op het urbane leven, zijn donkere huidskleur, zijn mislukte relatie, de schoonheid van kunst en filosofie, zijn Afrikaanse identiteit en de tegenstrijdigheden van de moderne cultuur. Geen essay en ook geen volledige roman, kabbelt dit boek als een aangename poëtische gedachtestroom. Wie New York kent loopt zo mee, terwijl degene die deze stad nog eens hoopt te bezoeken een intellectuele reis maakt door the City that never sleeps, maar ook weinig genade kent.

Taju Cole liet zich flink horen in het recent oplaaiende debat over rassenongelijkheid in de Verenigde Staten. Ook publiceerde hij een nieuwe roman waarin een Nigeriaanse New Yorker terug gaat naar het Afrikaanse continent en een reis maakt door die andere grote metropool: Laos.

 

 

Kerstproducten 2014

Geef een reactie

X