Blog

20 mrt / Koptische kerk moet terug naar hart Eygptische maatschappij

Dit artikel verschijnt ook in dagblad Trouw.

Afgelopen zaterdag (17 maart) overleed de 88-jarige Paus Shanouda III, beter bekend als “Baba Shanouda”. De Koptische Patriarch leidde de Koptische Orthodoxe Kerk veertig jaar lang door wat voor de kerk mogelijkerwijs een van de meest turbulente periodes van haar geschiedenis is.
Het verlies van hun Kerkleider komt als een groot verlies voor de Kopten. Honderdduizenden Kopten zijn aan een vrijwillige vastperiode begonnen en ook mijn familie trok naar de kerk om ter eren van de Paus speciale gedenkdiensten bij te wonen.

Bedreigd
De Kopten, een christelijke minderheid in Egypte die zo’n tien procent van de totale bevolking uitmaakt voelen zich door het postrevolutionaire geweld en de monsterzege van de Islamitische partijen die twee-derde van de zetels wonnen in de parlementaire verkiezingen van november 2011 tot januari 2012, ernstig in hun existentie bedreigd.
Met de dood van de 117e patriarch van een van de oudste kerken ter wereld verliezen de kerkgangers hun leider en houvast die weliswaar veel kritiek kreeg door zijn steun voor ex-President Mubarak, maar desalniettemin door zelfs de meest opstandige en rebelse jonge Kopten werd geëerd en gerespecteerd.

Schoothondje
Baba Shanouda werd in de westerse media vaak als een schoothondje van Mubarak afgeschilderd. Maar dit beeld is niet helemaal correct. Ten tijde van President Sadat trok de Patriarch zo hard van leer dat hij naar een klooster in de woestijn werd verbannen. Onder Mubarak mocht de Paus weer terugkeren naar de moederkerk in Alexandrië. De prijs voor bescherming en erkenning werd duur betaald; de Paus diende de nieuwe president van Egypte blindelings te gehoorzamen.
Toch besloot Patriarch Shanouda hiermee in te stemmen. Vanaf 1970 gaat het snel bergafwaarts met de positie van de Kopten in Egypte. Vormden ze tot 1850 nog een numerieke meerderheid; door Nasser’s confiscatie van het persoonlijk bezit van rijke christenen, toenemend geweld, arbeidsdiscriminatie, en arabisering en islamisering van de Egyptische maatschappij, daalden hun aantal snel. In de jaren ’70 en ’80 trad er een enorme migratiegolf naar de Verenigde Staten en Canada op. Ook in Europa vonden veel Kopten een veilig heenkomen, zoals hier in Nederland waar naar schatting 70% van de naar schatting 20.000 tot 35.000 Egyptenaren in Nederland Kopt is.

Kloostermentaliteit
In een reactie op het geweld en de verslechterde maatschappelijke positie zochten de Kopten die nog wel woonachtig zijn in Egypte (vandaag de dag zo’n 8 tot 10 miljoen) een veilig heenkomen achter de dikke kerkmuren. Omdat moslims vaak niet bij christelijke winkels inkopen wilden doen, gingen Kopten naar Koptische winkeltjes. Ook in bedrijven trad er religieuze segregatie op. Omdat Kopten geen hoge overheidsfuncties of managementfuncties in Egyptische bedrijven kunnen bekleden en uit de hoge gelederen van leger en politie werden geweerd, begonnen christelijke ondernemers Christelijke werknemers voor te trekken.
Egypte heeft altijd een kloostercultuur gehad. Sinds het Romeinse Rijk en haar vroege afsplitsing op de Synode van Chalcedon is de Koptische kerk vervolgd; eerst door de Romeinen, toen door de Byzantijnen die de Kopten als ketters beschouwden en daarna door verschillende islamitische Kaliefen – hoewel er weinig verplichte bekeringsgolven zijn geweest onder de islamitische heerschappij in Egypte. Onder Patriarch Shanouda werd de kloosters nieuw leven ingeblazen. Koptische gezinnen trekken in dag- en weekendtripjes massaal naar kloosters in de Delta, de Sinaï en het Middellandse Zeegebied voor scholing, opvang en ontspanning. De christenen verlangen naar een plek waar ze zichzelf kunnen zijn; zich kunnen kleden zoals ze willen, hun geloof open kunnen belijden en hun kinderen kunnen opvoeden volgens de waarden en normen van hun religie. Ook ik bezoek in Egypte graag de kerken en kloosters van de Koptische kerk. Het is een van de weinige plekken waar ik een jurkje of rok aankan, m’n haar ongestoord kan laten wapperen en openlijk met jongens en mannen kan converseren zonder dat daar vreemd van op wordt gekeken.
Maar de Koptische kerk heeft zich door haar kloostermentaliteit uit de maatschappij gezet. In plaats van samen met moslims te zoeken naar de grote hervormingen die Egypte nodig heeft op algemene terreinen als onderwijs, gezondheidszorg, eerlijke rechtspraak en werkgelegenheid, heeft de kerk zich naar binnen gekeerd en versterkt zij de religieuze splitsing in de Egyptische samenleving.

Moslims en christenen verenigd
Gelukkig begint het tij te keren. Steeds meer Kopten beseffen dat ze zelf stappen zullen moeten zetten om weer een prominente plek in de Egyptische samenleving in te nemen.
De Koptische jeugd weigerde aan de oproep van de Paus om tijdens de Egyptische revolutie niet de straat op te gaan gehoor te geven en trok evengoed naar Tahrir. Steeds vaker werken moslims en christenen samen op brede maatschappelijke terreinen en zoeken ze naar de betekenis van het nieuwe Egyptisch staatsburgerschap: een identiteit die los staat van religie en toebehoort aan ieder die in het land van de Nijl geboren is, of daar z’n wortels heeft.
Maar met de monsterzege van Moslimbroeders en Salafisten gaan de Koptische christenen een moeilijke tijd tegemoet. De kans dat religie (lees: de islam) een nog prominentere plek in de Egyptische samenleving en politiek in zal nemen is groot. Patriarch Shanouda was een gevestigde grootheid die in de hele wereld gehoor vond. Er was geen Egyptische politicus of generaal die om zijn gezag heen kon. Of de nieuwe patriarch die tijdens de Heilige Synode zal worden benoemd, dit ook zal hebben is de vraag. Ik hoop dat de Koptische Kerk een charismatische relatief jonge paus krijgt, die de kerk niet alleen nieuw gezag maar vooral ook nieuw elan geeft en haar zo terug brengt in het hart van de Egyptische samenleving.

NIEUWS: Monique Samuel’s nieuwe boek “Mozaïek van de Revolutie” ligt vanaf vrijdag 11 mei in de winkels. Mis ‘m niet!

3 Comments

Geef een reactie

X