Blog

05 apr / “Jezus liep over water; ik drijf met moeite op de golfslag.”

Interview in het Belgische tijdschrijft Trio. Tekst: Joris Delporte

“Geloof is dankzij migratiebewegingen terug van nooit helemaal weggeweest. Religiefobie ebt zelfs weg.” De Nederlands politicologe Monique Samuel propageert als exponent van deze trendbreuk fier haar overtuiging “wars van hoon, spot of opgetrokken wenkbrauwen”. Tegelijk wenst ze West-Europeanen toe zich vaker te spiegelen aan het Egyptische talent “voor geloof en vertrouwen; in onszelf, de ander en God”.

Ingetogen getuigen, nuchter analyseren, misstanden aanklagen en tussendoor persoonlijke bespiegelingen maken. Monique Samuel trekt vele registers open voor Tertio. De journaliste en opiniemaakster spreekt daarbij meestal zo snel als ze denkt, aangejaagd door haar enthousiasme. Toch plaatst ze tot drie keer toe een poëtische cesuur tijdens ons vraaggesprek. “Vindt u het erg als ik iets voorlees? Deze verzen bevatten de essentie van wat ik hoop mee te geven”, luidt haar ongewone verzoek. De politicologe roept verzen uit Vertrouwder dan mijn eigen huid op. Die bundel “met poëtische reflecties en reflectieve poëzie” schetst onder meer haar visie op wonderen. De modieuze blauwe bril belandt in een handomdraai op tafel. Even verstomt ze, waarna midden in het rumoerige stationsbuffet van Amsterdam Centraal onze tafel een minuut lang poëtisch verstilt. “Jezus liep over water,/ ik drijf met moeite op de golfslag. / Hij bedwong stormen op zee, / ik bedwing met onmogelijkheid het woelen van mijn binnenwater. / Jezus vroeg mij hem te volgen, / ik weet niet eens hoe ik lopen moet. / Jezus liep over water, / en ik stond erbij en keek ernaar, / tot ik natte voeten kreeg.”

U heeft onlangs in een opgemerkte opiniebijdrage betoogd dat Duits filosoof Friedrich Nietzsche figuurlijk dood is. Waarop steunt deze uitspraak?
“De elite in Nederland en België heeft God jarenlang afgezworen. In de lijn van Nietzsche hebben zij hun sterke afkeer van geloof geuit. Dit dominante discours binnen de culturele en academische wereld is echter ingehaald door opeenvolgende migratiegolven. God doodverklaren lukt niet meer nu de hoofddoek en talrijke moskeeën het tegendeel bewijzen. Naast Mohamed en Aïcha zijn bovendien ook Mercy en Grace de grens overgestoken. Vele allochtone christenen hebben hun weg gevonden naar onze contreien. Over hen reppen opiniemakers nauwelijks, maar Nederland alleen telt een miljoen christelijke migranten. Een aanzienlijke groep die minder schroom voelt om over persoonlijk geloof te getuigen en overigens niet beïnvloed is door de antireligieuze teneur of zelfs terreur die hier vroeger heerste.”

Hoe herschudt hun aanwezigheid de kaarten?
“Wetenschappers en journalisten dienen religie opnieuw meer te beschouwen als verklarende factor van maatschappelijke evoluties. Sommigen hebben vroeger gepoogd onder meer zelfmoordaanslagen louter op basis van economische motieven te duiden. Maar menselijk gedrag blijft deels onverklaarbaar zonder religieuze drijfveren in overweging te nemen. De Groene Amsterdammer heeft dat alvast ingezien. Geloof is steeds meer een thema in dit opinieweekblad waarvoor ik schrijf.”

Verwelkomen jonge Nederlanders gelovige nieuwkomers met voldoende welwillendheid?
“De kerkfobie die de vorige generatie kenmerkte, is duidelijk afgenomen. Ik stel vast dat mijn leeftijdsgenoten geloof met meer respect en gezonde interesse benaderen. Op feestjes doen kennissen duidelijk hun best om bijvoorbeeld niet te vloeken in mijn bijzijn. Nog niet zo lang geleden zou iemand dan vooral extra luid gevloekt hebben, gewoon om te jennen.”

Is Amsterdam dan geen pleisterplaats meer voor jeugdige atheïsten?
“Deze revival van religie beperkt zich niet tot de migrantenbevolking. Het blad Happinez (‘mindstyle magazine’, nvdr) wijst op een groeiende spirituele interesse. Ook de populariteit van meditatieve wellnesscentra vind ik veelzeggend. Wat begint met ademhalingsoefeningen vloeit vaak in gebed over. Een hardcore atheïst haalt voor dat alles toch de neus op. Sowieso behoort maar een miniem percentage van de Nederlandse bevolking tot dit kamp; wereldwijd blijken ze nog meer in de absolute minderheid. Het atheïsme heeft wel nadrukkelijk een platform gekregen dankzij de wetenschappelijke wereld maar verliest intussen het pleit. Mensen vinden daarin gewoon niet de antwoorden op hun vragen, noden en verlangens. Het brengt ook geen sociale cohesie of maatschappelijke eenheid.”

Mist de herwonnen spirituele gevoeligheid waaraan u refereert geen diepgang?
“Uiteraard bestaat tussen lichte spirituele interesse en reële verbintenissen met God een wereld van verschil. Ik hoop oprecht dat anderen Hem leren kennen, aangezien Hij het licht en de reden van mijn leven is. Toch dwingen we die ontmoeting met de levende God beter niet af, want dan zijn we net als het soort christenen tegen wie ik nu ageer. Het enige wat in mijn mogelijkheden ligt, is duidelijk uitkomen voor mijn geloofsovertuiging. Dat komt me vaak op hoon, spot of opgetrokken wenkbrauwen te staan. In de ogen van sommigen ben ik een naïeveling, ja zelfs een dinosauriër. Maar ‘als God vóór ons is, wie zal dan tegen ons zijn’ (Romeinen 8, 31). Ik ben alvast niet onder de indruk van dergelijke kritiek. Steeds meer media en instanties vinden immers hun weg naar mij. Een bewijs dat de nood bestaat aan christenen die niet om de hete brij draaien.”

Blijken traditionele katholieken niet uitgesproken genoeg?
“Het cultuurkatholicisme in Noordwest-Europa slaat geen deuk in een pakje boter. Dit soort christendom staat gewoon nergens voor, wat het tegelijk eenvoudig maakt om er formeel bij te blijven. De oude riten bieden nog kracht tijdens lastige scharniermomenten maar ondanks de prachtige gebouwen is deze kerk verkild en leeg. Zo heb ik op kerstavond een prachtig verzorgde katholieke viering meegemaakt waarin ik als enige meezong. Haast niemand wist nog wanneer recht te staan. De onbeholpen aanwezigen bleken stuk voor stuk landgenoten met een ‘zachte g’. Tilburgers en Eindhovenaren die ‘voor het gevoel’ aanwezig waren. In de zijbeuk zaten Syriërs en Afrikanen die wel nog op het gepaste moment een kruisteken sloegen. Twee contrasterende groepen die de algemene situatie treffend samenvatten; christenen duiken overal op, maar hun gezichten zijn vaak niet blank.”

Welke denominaties geven mee richting aan uw geloofsleven?
“Mijn godsbeeld is erg divers en interkerkelijk. Zo ben ik onder meer met de hervormde, koptisch katholieke, lutherse en orthodoxe kerk in contact gekomen. Los van de stroming, houden kerken ons voor wat we horen te geloven, maar mij interesseert vooral hoe het eigenlijke geloof mogelijk is. Met geloofsregels of een Bijbel in de hand heb ik de beerput vol twijfels nooit dicht weten te houden. De vragen zijn blijven knagen. Maar die zoektocht loont absoluut de moeite. Het Bijbelvers ‘ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp’ (Marcus 9, 24) geeft dat tegenstrijdige gevoel treffend weer.”

Wat kunnen Nederlandse of Vlaamse christenen opsteken van hun Egyptische broeders en zusters?
“Hier zijn de wonderen jammer genoeg de wereld uit. Elk geloof in het bovennatuurlijke is afgezworen. Met Jezus die over water loopt, drijven Nederlandse cabaretiers toch zo graag de spot. Een Egyptenaar acht wel nog dat het onmogelijke soms mogelijk wordt. Daarnaast valt van hun talent voor vertrouwen zeker iets op te steken. Trendonderzoeken wijzen consequent uit hoe bij ons een algemeen wantrouwen heerst. (pauzeert) Ja, dit deel van de wereld wens ik absoluut meer geloof en vertrouwen toe; in onszelf, de ander en God.”

Tonen Egyptische christenen zich als martelaren tijdens aanvallen op hun kerken, huizen en familieleden?
“Vele gelovigen dragen er inderdaad met opgeheven hoofd een boodschap van liefde uit. Iemand de andere wang toekeren wanneer bijvoorbeeld je kind afgemaakt is, vergt ongelooflijk veel moed. Toch laat een deel van deze gemeenschap zich voor de kar van Abdel Fattah al-Sisi spannen. De ‘generaal’ heeft aan iedereen die het horen wil verkondigd dat hij hen zou beschermen. Uit eerste hand heb ik vernomen hoe de staat eigenlijk niets ondernomen heeft om het geweld een halt toe te roepen. Er woedt een mediaoorlog waarin christenen louter pionnen zijn. Zelf meen ik dat ze afstand horen te nemen van zowel het leger als de moslimbroeders.”

Van buitenlandse politiek even naar kerkpolitiek. Horen vrouwen toegang te krijgen tot het priesterambt?
“Ik doe relatief vaak katholieke kerken aan, waar ik tot mezelf kom en gemakkelijk bid. Maar de aanblik van al die mannelijke priesters frustreert mij. Gelovigen geven te weinig ruimte aan de ‘mama-kant’ van God. Wanneer ik het even niet meer weet, neem ik mijn moeder in vertrouwen. Toch belichten velen alleen de rationele, mannelijke dimensie van het goddelijke, terwijl God in mijn beleving toch ook een moederschoot is. Bovendien is het onlogisch dat vele kerken vrouwenstemrecht hebben verdedigd en tegelijk vrouwelijke priesters afwijzen. We mogen het land besturen, maar niet de kerk; it makes no sense.”
“Mij hoor je niet ontkennen dat aanzienlijke verschillen bestaan tussen man en vrouw die bovendien door God zijn gegeven. Dit onderscheid is naar mijn gevoel evenwel net een reden om vrouwelijke priesters toe te laten. Nu doet de kerk zichzelf tekort door alleen uit een en dezelfde kweekvijver van theologisch geschoolde mannen te putten. Voor meer levendig- en oprechtheid dienen alle geslachten, leeftijden en rassen het woord te nemen. Dit heb ik alvast zelf ervaren in een bijzonder interkerkelijke gemeenschap waar vrouwen mee voorgaan. De kerkenraad liet er zowel een kok, een theologe als mijzelf preken houden, uiteraard na voorafgaande begeleiding. Hun motivatie luidde dat een volwassen, blanke, mannelijke voorganger nooit alle categorieën medemensen aanspreekt. Als lesbische, jonge vrouw met Egyptische roots sta ik dichter bij andere types.”

Waarom nemen zo weinig geloofsgenotes over dit thema stelling in?
“Vrouwen zijn meestal bescheidener, zo niet ronduit onzeker. Ook krijgen ze sneller kritiek na uitgesproken stellingnames. Niemand kijkt op van een man die over de plek van God in Europa reflecteert. Maar ik krijg meteen het verwijt een ‘naïef meiske’ te zijn; een ‘madammeke’ (imiteert Vlaamse tongval). Of de focus ligt puur op het uiterlijk. Na een tv-debat ging de discussie op Twitter eens puur en alleen over hoe sexy mijn bril me al dan niet stond. Bij een man is zoiets ondenkbaar.”
“Los van deze algemene observaties, krijgen vrouwelijke leken in Europa evenmin een forum binnen kerkelijke milieus. Tijdens synodes of ander overleg op hoog niveau maken mannen de dienst uit. Europeanen verliezen soms uit het oog hoe oerconservatief en patriarchaal dit wel blijkt. In sommige Afrikaanse regio’s en binnen de VS kijkt niemand op van pakweg anglicaanse vrouwelijke bisschoppen.”

Rest na de vele reizen en al het redactiewerk nog tijd voor stille meditatie en gebed?
“Jammer genoeg te weinig. De situatie in Egypte en het lot van Syriërs vreten aan mij. Al die indrukken overstemmen mijn innerlijke stem. God horen, valt dan niet mee. Alles wat op mij afkomt, neemt soms mijn denken over; dan voel ik me all over the place. Schrijven blijft gelukkig nog een rustgevend meditatiemoment, waarop ik ook God ontmoet (pauzeert en leest een feller fragment word art voor).”

Waaien uw poëtische buien soms in vlagen van woede aan?
“Verontwaardiging levert inderdaad al eens inspiratie. De geopolitieke spelletjes en geweldexplosies in het Midden-Oosten ben ik zo beu. Ook maakt de stuitende onverschilligheid waarmee Nederlanders die evoluties gadeslaan me echt ziek. Alles achten ze schijnbaar belangrijker dan Syrië.”

Van verontwaardiging naar vertegenwoordiging is maar enkele letters verschil. Koestert u politieke ambities?
“Elke journalist polst daar tegenwoordig naar. (denkt na) Van de Tweede Kamer heb ik genoeg gezien om te beseffen dat parlementsleden een minimale rol spelen. Ten opzichte van onze Nederlandse regering, de EU en zeker het mondiale niveau is hun macht uitermate beperkt. Bovendien ben ik bang dat de aandacht mij mogelijk corrumpeert. Toch bereid ik me diep in mijn hart voor. Ooit breekt misschien het moment aan waarop ik me geroepen voel.”

Nederlandse organisaties en persjongens voeren u gretig op. Vlaanderen volgt stilaan. Blijkt deze stoet mediaoptredens ook een roeping of veeleer het grillige lot?
“De nacht voor ik begin dit jaar in Mechelen een lezing over God hield, kon ik de slaap niet vatten. De vraag overviel me hoe ik in een positie terecht kwam om als twintiger in een zwaar ongelovige regio over Hem te getuigen. Nooit verzag ik deze publieke carrière. Door open ̶ en vaak op het ondeugende af ̶ te spreken over mijn lesbische geaardheid lok ik een publiek dat voor andere geloofsgetuigen buiten bereik blijft. Dit alles komt onverwacht maar toch is het volgens mij geen toeval dat ik in deze tijd leef als een Egyptisch-Nederlandse christen. Het blijft mijn absolute overtuiging dat alles een doel en bestemming heeft, ook ik.”

Spreekbuis van een onbevangen generatie
De zelfverklaard “Egyptisch-Nederlandse meerbloed” Monique Samuel (1989) heeft politicologie gestudeerd in Leiden en San Diego. Sinds 2011 maakt ze naam als ad rem kenner van het Midden-Oosten. In die rol schuift de spreekbuis van een onbevangen generatie christenen geregeld bij Pauw & Witteman aan maar ook in de kolommen van diverse Nederlandse kwaliteitskranten levert ze commentaar. Voor De Groene Amsterdammer en De Correspondent trekt ze zelfs veelvuldig naar die regio als reportagemaakster. Van haar hand is onder meer Mozaïek van de revolutie. Een kijkje achter de voordeur van mijn nieuwe Midden-Oosten en Dagboek van een zoekend christen verschenen. (JD)

In de aanloop naar de 4 & 5 mei-vieringen spreekt Monique Samuel woensdag 9 april de vrijheidslezing “Freedom of Worship”. Mis dat niet. Klik HIER voor meer informatie.

4 Comments
  • jos buysen

    dag Monique…blijf je enthousiast volgen..maar dan zeg je ergens:”dit deel van de wereld wens ik absoluut meer geloof en vertrouwen toe; in onszelf, de ander en God”. als je eens tijd hebt, dan moet je eens op internet zoeken naar “Thought as a system” van prof.david bohm…Ons Denksysteem is fragmentarisch,verbrokkeld , is DE oorzaak van alle verdeeldheid,conflicten en problemen in de wereld.Dit systeem heeft het IK bedacht , het IK is geen feit,maar wij zien het wel als ’n feit…en daar begint de verdeeldheid: IK doe dit,IK doe dat ,MIJN land,MIJN geloof,MIJN mening,MIJN overtuiging,MIJN familie,MIJN baan enz.enz. Geloven is vertrouwen hebben in iets wat GEEN feit is ….dat IETS zijn denkbeelden,is verbeelding …..illusies!!!! ook de woorden god,allah,hemel,zonde,aflaten,dogma’s zijn ’n uitvinding van datzelfde denksysteem ; elk mens zondert zich dus onbewust af van de ander door te zeggen:mijn land,geloof,God,mening,overtuiging enz. Zo ook elke groep , elk land ….met als resultaat: conflicten, oorlog ,ellende ,totale verwarring!!!!Dus door iemand meer geloof toe te wensen , duw je hem/haar nog meer in de ‘put van verwarring’ ….meer geloof in ‘onszelf’ ….maar dat ‘onszelf’ ,dat ben ik…moet ik daar vertrouwen in hebben? IK met z’n egoisme,eigenbelang,haat,jalouzie,woede,hebzucht enz.enz. En deze eigenschappen zitten ook in de ANDER..moet ik daar vertrouwen in hebben? en moet ik meer vertrouwen hebben in God ? God is ’n uitvinding van ons Denksysteem ,bidden tot God, wordt dus zelfaanbidding..weinig zin lijkt mij…..we moeten gaan beseffen,dat alle conflicten,problemen,oorlog,haat,jalouzie enz. producten zijn van ons Denksysteem ; Denken is het ophalen van ‘gedachten’ ,en die zijn weer gebundeld in onze memory ,het zijn opgedane ervaringen in het verleden,en als Kennis opgeslagen in ons geheugen.Het Denksysteem kan zichzelf niet ‘waarnemen’ (david bohm) en ‘beseft’ niet,dat het verdeeldheid zaait …we blijven dus constant in ’n neergaande lijn zitten..wat ons rest is “inzicht” in deze hele materie…FREEDOM FROM THE PAST………………………………………..

    Beantwoorden
    • Monique Samuel

      Beste Jos, ank voor je reactie. Die woorden zijn wat al te groot gemaakt. Natuurlijk bestaan al deze dingen en nog meer absoluut wel in dit deel vand e wereld, maar het gevoel dat het cynisme, de afkeer van alles wat anders is en het ongeloof onverheerst grijpt mij toch bij regelmaat naar de keel. Dank voor je bijdrage!

      Beantwoorden
  • janfreak

    Ik denk dat de wereld heel wat beter af zou zijn wanneer alle godsdiensten zouden verdwijnen. Iedereen die een bepaald geloof aanhangt is ervan overtuigd dat zijn of haar geloof het ware is en iemand die wat anders gelooft deugt per definitie niet. Ik heb dat zelf aan de lijve ondervonden en was behoorlijk geraakt erdoor.

    Beantwoorden
  • gerritvl

    En dan te bedenken dat Jezus de gelijkheid van alle mensen gepredikt heeft (en in praktijk gebracht). Zowel van man en vrouw als van slaaf en vrije en van binnen of buiten de eigen gemeenschap. Hoe is het toch mogelijk dat ‘de kerk’ dat precies heeft omgedraaid?

    Beantwoorden

Geef een reactie

X