Blog

11 dec / Hoe krijg je God van het pluche

Het is erop of eronder voor het jonge post-revolutionaire Egypte. Met het referendum over de nieuwe grondwet in het vooruitzicht, zal zaterdag de toekomstige koers van Egypte voor langere tijd worden vastgesteld. Vooral de jonge revolutioaniren en de grote christelijke minderheid, de Kopten, verekeren in een staat van angst. De huidige machststrijd laat ecter geen enkele Egyptenaar onberoerd. Iedereen wordt geraakt door de huidige politieke impasse, van het arme boertje in de Saïd (Opper-Egypte) die amper nog zijn kinderen kan voeden, tot de rijke zakenman in de noordelijke havenstad Alexandrië die worstelt met een vrijwel geheel tot stand gekomen econommie. Eens verenigd in de collectieve afkeer van oud-president en dictator Hosni Mubarak, is de Egptische bevolking nu in twee kampen opgesplitst. De spanningen lopen steeds hoger op. Tijdens de grote protesten van afgelopen vrijdag klonk voor het eerst openlijk de roep om het aftreden van die “President van de Moslimbroeders”. De opposite gelooft niet langer in dialoog met een president die zich slechts in moskeeën uitspreekt na het vrijdagmiddaggebed en de oppositionele krachten in Egypte geen duimbreed tegemoet komt. Ondertussen jagen de aanhangers van de Moslimbroederschap en de Salafistische beweging in grote, soms gewelddadige, tegenbetogingen het hele land schrik aan. De negentig jaar lang min of meer onderdrukte strijd tussen de conservatief-islamitische krachten enerzijds, en spaarzame liberaal-democraten anderzijds nadert een anti-climax. Egypte stevent af op een gijseling door een nieuwe autoritaire religieus-gefundeerde kliek rond Morsi en zijn handlangers die er alles aan doet om zijn macht boven de wet te stellen – en dat in naam van Allah en de islam.

Het unilaterale decreet van President Morsi op donderdag 22 november verraste vriend en vijand. De president die in een aantal woorden de facto dictator van Egypte was geworden stelde zijn volk een ultimatum: accepteer de grondwet of erken mijn heerschappij als farao over Egypte. Zijn onverwachte actie stuwt het land richting aanname van een grondwet die op geen enkel democratisch beginsel gebaseerd is. Na maandenlang getouwtrek over de aard en omvang van de constituionele raad en de terugtrekking van een kwart van de leden uit de democratische en seculiere hoek, namen de resterende 75 islamitische leden (aangevuld met 10 “back benchers”) binnen 19 uur alle 234 artikelen van de grondwet met vrijwel constante uninamiteit van stemmen aan. Zelfs het enige artikel dat 16 tegenstemmen opleverde en daarmee 48 uur vertraging op zou leveren, werd onder de vermandende vinger van de voorzitter uiteindelijk binnen een halve minuut met slechts 4 tegenstemmen aangenomen. De 85 leden van de Constituionele Raad zijn allen direct of indirect gelieerd aan de islamitische krachten van Egypte die nu vrijwel elk orgaan en instituut domineren. Mocht de grondwet worden aangenomen dan zal de transformatie van een redelijk gematigd-soennitisch Egypte naar een conservatieve-religieuze samenleving verder worden aangewakkerd. Niet alleen zijn de grondwetartikelen expres zodanig vaag geformuleerd dat zij ruimte laten voor een nadere islamitische invulling (wat dat ook moge zijn), ook geeft zij vergaande bevoegdheden aan de “maatschappij en de familie” om de moraal en goede zeden van Egypte te beschermen. Dit kan mogelijkerwijs leiden tot “mob justice” of een civiele zedenpolitie zoals we die kennen uit Saudi-Arabië en Iran. Oveirgens komen dergelijke patrouillerende buurtwachen die iedere vrouw staande houden die geen hoofddoek draagt steeds vaker voor in conservatieve stadswijken in Cairo.
Mochten de Egyptenaren met de nieuwe grondwet instemmen dan zijn zij nog steeds niet van hun nieuwe dictator af. De president krijgt namelijk meer bevoegdheden dan Mubarak ooit heeft gehad en kan straks alle controlerende organen zelf benoemen. Publicaties mogen worden verbannen, journalisten opgepakt en berecht en hele kranten op wettelijke basis worden afgeschaft. Daarnaast komen ook de steeds sterker wordende vakbonden in zwaar weer. Niet alleen kunnen hun leiders voor de rechter worden gesleept, ook mag opnieuw “op basis van de wet” de hele vakbond worden ontbonden. Hiermee wordt de opkomende civil society – waaronder de uit vakbonden voortgekomen 6 April Beweging die zo belangrijk was voor de val van Mubarak – een zware slag toegebracht.
Het meest zorgwekkende element van de nieuwe grondwet is echter de toenemende macht van het soennitisch-islamitische instituut de Azhar dat straks iedere wet zal toetsen aan de Sharia en daarover bindend advies zal doen. Diende de sharia ten tijde van Mubarak uitsluitend “ter inspiratie”, nu wordt zij leidend en zal zij een heel nieuw stempel drukken op de Egyptische politiek. Niet alleen de invloedrijke Azhar is echter omwille van zijn breedgedragen steun onder het soennitische deel van de bevolking gepaaid, ook de macht van het leger wordt vergroot. Als dank voor bewezen diensten krijgt het leger een status-aparte waardoor het straks geheel paralel aan de civiele overheid functioneert zonder onderworpen te zijn aan de wetgevende of rechterlijke macht. Daarnaast krijgen politiici nog steeds geen inzicht in de defensieuitgaven. En daarmee lijkt alles waar de revolutie voor stond teniet gedaan. In een blinde overwinningsroes hebben de Moslimbroederschap en President Morsi zich echter verkeken op de grote tegenbeweging die er de afgelopen maanden tegen de “vermoslimbroederisering” van de samenleving op gang is gekomen.

“Ze moeten een keer verliezen,” wordt er door steeds meer opiniemakers en activisten openlijk op tv gezegd. “De Moslimbroederschap moet inzien dat er grenzen zijn en dat het Egyptische volk niet over zich heen laat walsen.” Niet alleen brachten 13 kranten uit protest geen ochtendblad uit en gingen verschillende commerciële stations op zwart, ook in de grote steden gonst het en gaan de verschillende pro- en tegenbewegingen met elkaar op de vuist. Rechters spreken zich fel uit tegen de inperking van hun onafhankelijkheid en vakbonden kondigen massale stakingen aan. De Koptische Kerk probeert samen met de oppositie het belang van rechten van minderheden en persoonlijke vrijheid te garanderen en heeft zich demonstratief uit het grondwettelijk proces teruggetrokken. De vele demonstraties en uitingen van protest, juist ook door bebaarde mannen en gesluierde vrouwen, stemt hoopvol. Morsi’s beslissingen worden zeker niet door een meerdheid van de Egyptenaren gesteund. Maar de mobilisatiekracht van de Moslimbroederschap is nog steeds ongekend, zeker op het platteland waar in ruil voor een zak meel of suiker de mensen de straat opgaan en de uitspraken van de weledele al-Azhar blindelings worden opgevolgd. De simpele overtuiging dat de Mosliimbroederschap gelijk staat aan dé islam en daarom standaard goed doet, is moeilijk te doorbreken. De revolutionairen staan dan ook een zware taak te wachten. Een seculiere dictator kun je immers verjagen, maar hoe krijg je God van het pluche?

Monique Samuel (1989) is politicoloog en auteur van o.a. “Mozaïek van de Revolutie: een kijkje achter de voordeur van mijn nieuwe Midden-Oosten” (de Geus).

 

3 Comments
  • Peter

    Ja, hoe krijg je god van het pluche? Moeilijke vraag die ook moeilijk kort te beantwoorden is, vrees ik. Het antwoord is denk ik ook niet eenvoudig. Niet in theorie en niet in praktijk. Een van de belangrijke dingen daarbij is dat religie niet meer iets publieks is, dat iedereen liefst samen op een voorgeschreven manier behoort te doen. Het conflict daarover beschrijf je al in je stuk. Daarnaast is er de automatische verbinding tussen troon en altaar, of tussen moskee en staat. Dat onheilige verband zou ook moeten verdwijnen, maar dat lijkt mij in moslim geregeerde staten niet echt een haalbare kaart.en als derde punt zou ik iets psychologisch willen noemen, nl dat de orthodoxie en ultra orthodoxie in gaat zien dat wat zij vinden slechts een mening is. Geen waarheid, en al zeker geen Waarheid, die anderen opgelegd moet worden. Op straffe van de woede van het Opperwezen. Anders gezegd: mensen moeten besef krijgen van het verachil tussen hun eigen wil en fantasie, en de eventuele wil van het Opperwezen. De westerse samenlevingen hebben er na de Verlichting 200 jaar over gedaan om dat inzicht te verwerven en concreet in de praktijk te brengen. Dus wat kunnen wij in vredesnaam van de huidige moslimsamenlevingen in het midden oosten verwachten ? Ik vrees dat de vraag stellen gelijk staat aan die beantwoorden..

    Beantwoorden
  • Al Anoud Fager Yakoub

    Ik vraag me af of Monique weet nu waarom veel Syriërs president Assad steunen.

    Beantwoorden
  • OF

    Ik ben het verre van eens met die grondwet. Maar als het democratisch voor gekozen wordt? Democratie is toch niet meer dan dat het volk bepaalt welke richting het land opgaat? En als er democratisch wordt besloten dat er minder “democratie” of vrijheid is in een land. Is het dan alsnog niet democratisch? Het is toch sowieso in een democratie zo dat de meerderheid zijn wil oplegt aan de minderheid. Misschien is een democratie niet altijd de beste oplossing. Zeker als een land niet stabiel is

    Beantwoorden

Geef een reactie

X