Blog

07 apr / Het hart van een clown

Toen de Israëlische Smadar Harpak (29) op haar achttiende aan haar tweejarige dienstplicht begon, wist ze direct dat ze op de verkeerde plek zat. Ze gruwelde bij het wapen dat ze ter hand moest nemen. Verbijsterd zag ze toe hoe het koude staal van de UZI, de befaamde Israëlische mitrailleur, een glinstering in de ogen van haar mededienstplichtigen teweeg bracht. “Vooral bij de jongens. Die grijns… die stoere houding die ze opeens aannamen, zodra ze dat wapen in hun handen kregen gedrukt. Ik dacht slechts: ‘Nee, nee, dit wapen kan mij doden, met dit wapen moet ik anderen doden!’” En met omstandige handgebaren drukt ze een denkbeeldig wapen weg.

cliniclownHaar functie werd die van militaire gids die alle dienstplichtigen een 8-daagse rondleiding door Jeruzalem moet geven. “De 8-daagse rondleiding is een verplicht onderdeel van de dienstplicht. Het leger legt grote nadruk op kennis van onze geschiedenis en cultuur. We moeten immers weten waarvoor we vechten als de oorlog uitbreekt. Of…” ze aarzelt even: “we zelf weer een oorlog initiëren.”
“Het was de beste positie die je in het leger kon hebben. In ieder geval hoefde ik niet “het veld” op. Ik hoefde niet te vechten. Toch was ik meer dan doodongelukkig. Ik geloof niet in oorlog. Ik geloof niet in bewapening. We waren kinderen, wij allemaal. Op je achttiende moet je vrij zijn, voorzichtig je eerste stappen in het grote leven zetten, maar in plaats daarvan worden we collectief gehersenspoeld, moeten we allemaal leren hetzelfde te zijn, hetzelfde te denken, hetzelfde te reageren op de vijand, die altijd en overal op ons loert.”
Na een jaar vertrok ze. Dat is niet zomaar iets. Ontduiking of weigering van de dienstplicht in Israël is een enorme schande en staat gelijk aan fundamentele ondankbaarheid.

Zo reageert Karl (45), de officiële gids van het Ministerie van Toerisme geprikkeld als ik hem in grove lijnen het verhaal van Smadar uit de doeken doe. “Wie de dienstplicht ontloopt is gek. Simpelweg gek.”
“Ze kwam anders heel normaal over hoor.”
“Seriemoordenaars ogen meestal ook normaal. Echt je kan haar naar een psychiater meenemen en hij zal je vertellen dat ze gek is. Hij zal haar medicijnen voorschrijven en haar op laten nemen in een inrichting. De dienstplicht is het minste wat we voor ons land kunnen doen, voor onze vaders en moeders, onze ooms en broers, die ons altijd hebben beschermd. Het is ondenkbaar.”
Ook de anderen die ik over haar verhaal vertel reageren gechoqueerd. “Ondenkbaar.”
“Nee, wie?”
“Ik ken niemand die dat doet.”
Maar de mest gehoorde reactie, gewoon van mijn meiden en jongens van mijn eigen leeftijd wat toch deze: “Wat vreselijk voor haar ouders!”

Smadar’s ouders hadden het er inderdaad moeilijk mee. “Mijn vader was een hooggeplaatste generaal in het leger. Hij voelde zich verraden en schaamde zich voor mij. Hij was bang dat zijn vrienden hem verantwoordelijk zouden houden voor het falen van zijn dochter. Maar hij zag dat ik diep en diep ongelukkig was. Mijn moeder steunde me direct. Ook zij vond het niet makkelijk, maar ze vond het nog moeilijker om te zien wat het leger met mij deed. Overigens speelde er ook een andere angst mee, mijn ouders waren bang voor mijn juridische vervolging. Ik zou niet meer kunnen studeren. Het heeft enorme gevolgen als je de dienstplicht ontloopt, of vroegtijdig afbreekt.”

Smadar ging echter niet studeren. Ze begon aan een clownsacademie. En niet zomaar een.
Voor Smadar is clown zijn een identiteit op zich. Herhaaldelijk spreekt ze in termen van “wij clowns geloven” en “wij clowns denken”. Ze is verbonden met een netwerk van clowns over de hele wereld en neemt haar identiteit zeer serieus. “Clowns overbruggen, brengen samen, vormen lachen uit de tranen. Nergens is dat meer nodig dan hier. Natuurlijk wilde ik mijn land dienen, graag zelfs, maar ik geloof dat het leger voor mij niet de juiste manier was om dat te doen.”
Smadar werd cliniclown op de kinderafdeling van het Tel Aviv Ziekenhuis. Het is niet zomaar een kinderpoli, maar de leukemie-afdeling waar Palestijnse kinderen uit Gaza worden behandeld die in de smalle strook wat zuidelijker dan partystad Tel Aviv door allerlei tekorten en gebrekkige ziekenhuizen niet de nodige medische zorg kunnen ontvangen.

Terwijl de Palestijnse kinderenafdeling door veel Israëliërs als voorbeeld wordt genoemd van positieve Israëlische zorg en betrokkenheid is Smadar een stuk kritischer. “De enige reden waarom de kinderen hier moeten worden behandeld, is omdat Gaza voortdurend hermetisch wordt afgesloten en daardoor de meest basale levensbehoeften en medische voorzieningen ontbreken. Anders dan veel Israëliërs denken betaalt Israël helemaal niet voor de behandeling voor deze kinderen. Dat doet Fatah! Israël verdient dus aan de bezetting.”
“Wat de artsen en verplegers voor deze kinderen doen is echt fantastisch. Ze zetten alle etnische of religieuze verschillen opzij en vechten voor deze kinderen. Overigens werken er niet alleen joods-Israëlische artsen op de afdeling, we hebben ook veel Arabisch-Israëlische artsen en die behandelen de joodse kinderen met net zoveel zorg en liefde. Maar de situatie waarin deze kinderen verkeren is vreselijk.”
Droevig staart ze naar haar handen. Dan priemt ze boos met een vinger in de lucht. “De kinderen mogen één volwassene meenemen, één! Dat is dus meestal een grootouder, want de ouders moeten bij de anderen kinderen blijven. Die grootouder mag nergens heen. Het ziekenhuis is zijn gevangenis. Hij mag niet heen en weer reizen, dus mist z’n familie vaak vreselijk. De kinderen krijgen hun ouders niet te zien.”
Veel kinderen zijn getraumatiseerd. “Sommige kinderen weigeren hun ouders te spreken, ze begrijpen niet waarom hun mamma niet komt kijken. Ze voelen zich verlaten en verwaarloosd. Hoe moet je hen uitleggen dat hun ouders wel willen komen, maar niet mogen? Dat de harten van die moeders ook breken aan de andere kant van de Skype-verbinding of telefoonlijn.”

Ze is lang stil. Dan pakt ze abrupt haar mobieltje en laat een foto van haar met een klein jongetje in blauwig ziekenhuis-pyjamaatje zien. Hij heeft een groot kaal hoofd en zijn huid is wat gelig. Maar zijn heldere grote ogen schitteren terwijl hij een slanke vrolijke clown stevig vastpakt.
“Dit ben ik met Ibrahim. Hij was anderhalf jaar oud toen hij naar het ziekenhuis kwam. Nu is hij twee jaar en een paar maanden. Hij weet niet meer wie zijn moeder is en spreekt meer Hebreeuws dan Arabisch. Ibrahim groeit op in het ziekenhuis. Hij weet zich nauwelijks iets van thuis te herinneren. Alle artsen zijn dol op hem. Ik zou hem dolgraag willen adopteren. Hij is als mijn zoon. Mijn leven. Ik heb lang niet meer willen leven, maar ik leef voor hem. Hem te zien lachen, daarin dat grote witte ziekenhuisbed, is het mooiste wat er is.”
Ibrahim wordt vergezeld door zijn opa. “Laatst kwam hij op me af. ‘Ik begrijp het niet,’ zei hij. ‘Ik leef hier nu al meer dan een half jaar met jullie. Jullie zorgen voor mijn kleinkind zoals nog nooit iemand voor hem gezorgd heeft. En het enige wat ik denk is waarom nou toch die oorlog? Waarom nou toch die haat? We zijn toch broeders?’ En de oude man begon te huilen.”

Smadar heeft een toneelvoorstelling geschreven. In het toneelstuk komen twee clowns op bezoek bij een Hamas-leider en worden ze dronken. In hun vrolijke overmoed tekenen ze een vredesverdrag. De volgende dag staat iedereen met een kater op en kijken ze verbijsterd naar het papier. Ze zijn blij, maar dan komen er ordes van hogerhand. Generaals en politici bemoeien zich er tegenaan. Het verdrag wordt verscheurd en iedereen begint weer met vechten. “Onze bestuurders willen geen vrede. Dit land leeft van oorlog, onze samenleving leeft van oorlog, onze economie is gebaseerd op oorlog, er bestaat hier geen vrede behalve… in het hart van een clown.”

Deze blog schreef ik voor Nieuwwij. Check: nieuwwij.nl

3 Comments
  • jos buysen

    fantastische blog Monique….terwijl ik dit allemaal lees,besef ik weer, dat het zo al duizenden jaren gaat ; en dan maar zeggen: we moeten tolerant zijn,en iedereen in z’n waarde laten..niet beseffende ,dat we daarmee de verdeeldheid in stand houden….dus weer massa’s conflicten enz. we vegen die conflicten gewoon onder de mat ,zand er over; maar die conflicten blijven en komen weer naar boven enz.,en zo gaan we weer duizenden jaren verder,vol sores,ellende,verdriet,zorg enz. Dan moet de politicus,de imam,de schriftgeleerde,de geestelijke,de psycholoog maar met ’n oplossing komen;Maar ook zij sjokken door het Leven met ’n zware rugzak vol ideeen,ideologien en tradities , allemaal opgedane ervaringen in het verleden,die dan weer als kennis opgeslagen zijn in onze memory…illusies dus! besef ik dit niet, dan is er van “verandering” geen sprake…ik zal dus ,psychologisch gezien, Morgen hetzelfde zijn als Vandaag….de echte “change” komt er pas , als ik me bewust wordt van het “feit” ,dat die rugzak de tikkende tijdbom is……………………………….

    Beantwoorden
  • janfreak

    “Onze bestuurders willen geen vrede. Dit land leeft van oorlog, onze samenleving leeft van oorlog, onze economie is gebaseerd op oorlog, er bestaat hier geen vrede behalve… in het hart van een clown.”
    Ik neem aan dat daar Hamas mee bedoeld wordt, Israëli’s houden van het leven, Hamas van de dood.
    En wanneer je weigert voor je land te vechten dan is dat inderdaad een schande. Gelukkig beseffen de meeste dat wel.
    Vechten voor je land is ook niet het doden van onschuldige burgers.

    Beantwoorden
  • likoednederland

    Wat een gelieg, dat er niet genoeg basale levensbehoeften naar Gaza zouden kunnen. Waarom zulke leugens verspreiden, Monique Samuel?
    Beton en wapens, dat wordt gecontroleerd ja. Voedsel en medicijnen niet.

    Beantwoorden

Geef een reactie

X