Blog

29 nov / Getemperde vreugde: kritische vragen bij de Egyptische verkiezingen

Gisteren was een historische dag voor Egypte. Voor het eerst sinds 1952 waren er openlijk vrije parlementsverkiezingen in 9 gouvernementen van het land. In januari en februari zullen nog twee rondes volgen in andere delen van het land. De beelden van kilometerlange rijen voor stembussen was indrukwekkend. De sfeer leek goed. Er werden weinig ongeregeldheden gemeld en hoewel internationale waarnemers niet bij de stembussen naar binnen mochten, leken lokale waarnemers en afgevaardigden van internationale organisaties zoals Amnestey International die de stemmers buiten op straat aanspraken desalniettemin tevreden.

Twijfel
Toch heb ik grote twijfels bij de betrouwbaarheid van de verkiezingen. Ik geloof niet zozeer dat de uitslagen zullen worden veranderd of dat er stemmen worden verduisterd, maar er valt heel wat aan te merken op de professionaliteit van deze verkiezingsrondes. De suggestie van manipulatie weet het regime niet weg te nemen. Het militaire regime van Tantawi heeft in ieder geval opvallende keuzes gemaakt. Een aantal kritische vragen en opmerkelijke zaken op een rijtje:

1. Waarom zijn internationale waarnemers niet welkom in de stemlokalen? Buitenlandse inmenging is natuurlijk niet gewenst, maar als de verkiezingen eerlijk verlopen is dit toch alleen een morele boost voor Egypte’s imago wereldwijd?
2. Het uitbrengen van stemmen is niet eenvoudig. Mensen mogen drie stemmen uitbrengen. Een op een gesloten lijst, waarbij de voorkeur voor een bepaalde politieke partij wordt aangegeven en twee anderen voor twee individuele kandidaten. Deze kandidaten representeren een bepaalde groep (bijv. arbeiders of boeren). Je mag niet twee kandidaten kiezen die eenzelfde groep representeren. Aangezien 40% van de Egyptenaren niet kan lezen of schrijven is elk persoon ook aangemerkt met een symbool. Maar hoe weet je op welke persoon je moet stemmen? Mensen als mijn analfabete oma krijgen duidelijke instructies – en dan nog is mijn familie bang dat ze wellicht een fout maakt en op twee mensen van dezelfde groep stemt, waardoor haar stem ongeldig wordt.
3. De keuze voor de rondes is opvallend. In de plaats van nationale stemmen in het hele land, wordt er gestemd in specifieke regio’s en wordt de uitslag daarna direct bekend gemaakt. Dit is niet alleen onverstandig, maar ook gevaarlijk. Kiezers die in de tweede of derde ronde aan de beurt zijn stemmen dan immers met voorkennis. Dit werkt thuisblijvers in de hand (oh, mijn partij is toch in de eerste ronde al weggevaagd) en zorgt er tegelijkertijd voor dat zwevende kiezers wellicht massaal op de al winnende partij gaan stemmen. In Nederland is het wettelijk verboden om de dag voor de verkiezingen nog peilingen uit te brengen. En terecht, uit psychologische onderzoeken naar stemgedrag is namelijk gebleken dat mensen graag op de winnende partij stemmen. Mocht een partij in de eerste ronde dus een monsterzege boeken, dan zal die zege in de volgende rondes slechts worden bekrachtigd. Een andere optie is dat kiezers schrikken en massaal uitwijken naar de grootste oppositiepartij, waardoor kleinere partijen minder kans hebben en de diversiteit van de bevolking minder wordt gerepresenteerd.
4. Toen mijn familieleden zich registreerden en een stempas aanvroegen kregen ze allemaal een stembureau aangewezen. Mijn tante moest in Heliopolis zijn terwijl haar echtgenoot twee uur verder zijn stem uit moest brengen. Mijn andere oom moest drie uur reizen naar Abbassiyya, terwijl zijn vrouw in de wijk van haar ouders haar stem uit moest brengen. Het stembureau van mij oma was weer in een andere wijk gelokaliseerd waar veel baltigiyya (bendes, al dan niet van de overheid) rondhangen. Mijn oom moest dus eerst van te voren polshoogte gaan nemen, voor hij mijn oma mee durfde te nemen. Al met al reisde mijn familie van hot naar her en waren ze uren bezig hun stem uit te brengen. Ik weet niet of het alleen christenen zo moeilijk werd gemaakt, of het stemproces ook voor andere Egyptenaren werd gefrustreerd, maar vreemd is het wel. Gezinnen die op één adres staan ingeschreven werden naar wijken gestuurd waar ze soms nog nooit waren geweest.
5. Het is niet duidelijk welke functie het parlement krijgt. Mensen stemmen dus voor een orgaan waarvan ze amper de betekenis kennen. De Hoogste Raad van de Strijdkrachten heeft bij monde van Maarschalk Tantawi al aangegeven dat het parlement geen wetgevende macht krijgt, de civiele regering onder de nieuw benoemde premier Kamel al-Ganzoury niet naar huis kan sturen, geen controle krijgt over het leger en ook geen wetsvoorstellen in kan dienen. Dus waar stemmen de Egyptenaren eigenlijk voor?

Zege voor de islamisten
De afgelopen maanden hebben Nederlandse wetenschappers van de Vrije Universiteit en een aantal Deense collega’s een professioneel kieskompas voor Egypte ontwikkelt. De resultaten van hun onderzoek zijn echter nooit bekend gemaakt omdat ze ‘te politiek gevoelig zouden zijn’. Uit de zogenaamde kieswijzer zou blijken dat de islamisten een monsterzege zouden boeken en anders dan in de peilingen van de Egyptische krant Al-Ahram of het Amerikaanse wetenschappelijke PEW Research Institute meer dan de helft van de stemmen in de wacht zouden slepen.
De weigering van de Militaire Raad om een stap terug te doen en de macht aan een civiele regering over te dragen, heeft wellicht met de verwachting van een grote zegen voor de islamitische partijen te maken. Het leger weet dat ze niet zoveel van de Moslimbroeders te vrezen heeften lijkt het (onder het toeziend oog van de Turkse President Gül) allang op een akkoordje met de Moslimbroederschap te hebben gegooid. Terwijl de afgelopen weken steeds meer demonstranten op straat stonden en oppositiepartijen zich heftig in het debat mengden, voerde de Vrijheid & Recht partij van de Moslimbroederschap onverstoorbaar campagne op het platteland. De oppositiepartijen die zwak zijn georganiseerd en amper de tijd hebben gehad om hun gezichten te laten zien in het Zuiden of de Delta-provincies gaan het waarschijnlijk afleggen tegenover de 82 jaar oude organisatie van de Moslimbroeders die met hun goede werken en hun islamitische jargon vooral bij de arme traditionele plattelandsbevolking op grote steun kan rekenen.
Het Egyptische parlement mag tot de presidentsverkiezingen in 2012/13 weinig verantwoordelijkheden hebben, ze staat wel voor een belangrijke opgave: het bekrachtigen van een nieuwe grondwet. Die nieuwe grondwet zal niet alleen de basis vormen voor een sterke Egyptische rechtsstaat maar ook de toekomstige koers van het land bepalen. Wordt Egypte een seculiere democratie met gelijke rechten voor Moslims en Christenen, of wordt het een Islamitische Republiek op basis van de sharia? Voor deze laatste vraag is de religieuze kleur van het parlement doorslaggevend. De vele kleien seculiere oppositiepartijen hebben er keer op keer bij de Militaire Raad op aangedrongen om de Raad der Wijzen een vastomlijnd grondwetsvoorstel in te laten dienen, waarover het parlement slechts met ‘ja’ of ‘nee’ kan stemmen. De Moslimbroeders en Salafisten frustreerden deze wens. Nu ligt de grondwet dus nog min of meer open. Mochten de islamisten inderdaad een monsterzege boeken, dan zal dit waarschijnlijk terug te zien zijn in de grondwet en zien de seculiere en christelijke bevolkingsgroepen van Egypte een moeilijke tijd tegemoet.

Mijn familieleden mocht gisteren voor het eerst hun stem uitbrengen (voorheen werd het Christenen onmogelijk gemaakt een stempas te bemachtigen). En ze hebben dat allemaal gedaan. Alleen dat al is een overwinning. Maar de komende tijd voor Egypte blijft spannend en onzeker. I keep my fingers crossed.

Noot: islamisten zijn moslims die voor de islam een politieke rol zien weggelegd.

Geef een reactie

X