Blog

05 jan / Essay: De opmars van de vrouw en de barensweeën van een nieuwe tijd 

Voor het literaire tijdschrift nY (nY 41, dec 2019) met het thema “rape enters the scene” werd ik gevraagd een essay te schrijven om de huidige sociale dynamiek tussen mannen en vrouwen (en andere gender aanduidingen) te verklaren. Hieronder het essay met een duiding van de seksuele geweldsepidemie die de afgelopen decennia de “moderne” wereld teistert, de opkomst van rechtsopulistische (fascistische) leiders, de hardnekkige identiteitspolitiek, maar ook de veelkleurige regenboogvlag die overal wordt gehesen en de vrouw als leider van de nieuwe tijd. 

—–

De 21ste eeuwse mens is in oorlog met zichzelf en haalt angstig uit naar alles wat vreemd en onbekend is. Zelfs al is “de vreemde” in beweging, leeft “dat” wat eens ver weg was nu in het midden en vindt geen gebeurtenis in een vacuüm plaats. In de onaflatende digitale informatiecultuur is iedere ontwikkeling slechts een swipe verwijderd en kan niemand nog pretenderen onbewust onbekwaam te zijn. Alle kennis is immers daar; of minstens googlebaar. En toch opent het geen deuren. Het sluit de mens slechts verder in tal van bubbels el algoritmen op.

De mens lijkt volledig de grip kwijt op zijn eigen vooruitgang en ontwikkeling. De werkelijkheid van de tijd haalt hem razendsnel in. Dit ziet men scherp terug in de sociaal-politieke aardverschuivingen en het hevige identiteitsdebat die het Europese continent alle kanten opduwen. De stille monddood gemaakte meerderheid heeft haar stem gevonden. De reactie van de mens daarop is er één van groeiende xenofobie, racisme, seksisme, homofobie en rechts-extremisme; geheel gemeengoed gemaakt door tal van populistische leiders. 

Ik schrijf hierboven mens, maar ik duid daarmee op de man in zijn eigen mensbeeld. Waarbij moet worden opgemerkt dat de witte man wereldwijd met trots (en grote vanzelfsprekendheid) al eeuwen bovenop de apenrots staat. Deze man beschouwt zichzelf namelijk als het absolute centrum van het universum en behandelt de vrouw in veel gevallen als minderheid, zelfs al is zij de absolute meerderheid.
Feit is: de (witte) man was eeuwenlang de mens. De enige focus van zijn eigen denken, spreken en onderzoek. Hij wist zelfs van God een man te maken. De vele vrouwelijke aanduidingen van God in het Hebreeuws van het Oude Testament wist hij in een stug “Hij” en “HEER” te veranderen. De vrouw was in het gunstige geval slechts een uitvloeisel van zijn “zijn”. De Bijbelse rib uit het lijf zogezegd. Niet tot een eigen spreken in staat, zweeg zij of wed daartoe op allerlei wijze gedwongen. En daar waar zij sprak werd dat niet alleen gruwelijk afgestraft, maar verkeerde zij veelal ook niet in de positie dat er naar haar geluisterd werd.

Maar daar is zij. Daar staat zij. Daar spreekt zij. En zij niet alleen. Want de man en vrouw zijn slechts twee kunstmatig geconstrueerde polen op een uitgebreid spectrum aan gender-oriëntaties. In het kielzog van de zoveelste noodzakelijk vrouwelijke emancipatiegolf volgt de groep die ieder binair gender-denken voorbij is of wiens bestaan daar minstens grote vragen over oproept. De non-binair-, a-gender-, gender queer- en gender fluïde-persoon (op de Amerikaanse versie van Facebook valt te kiezen uit 74 gender-oriëntaties) bijvoorbeeld, die de zorgvuldige geconstrueerde grenzen van het man-vrouw denken tart. De transgender-persoon ook (niet te verwarren met de personen hierboven), die het recht op zijn of haar daadwerkelijke geslacht behoeft én opeist en daarmee de hardnekkige koppeling van de lichamelijke manifestatie en gender onderuit haalt. Om nog maar te zwijgen over al die personen op het snijvlak van deze en vele andere identiteiten. Zij dansen op het sociaal-politieke mijnenveld van geloof, geaardheid, gender, geslacht, gemeenschap en geografische afkomst. 

In jaren van woelige identiteitspolitiek slaat de gevestigde orde  – én ieder die daar toe denkt te behoren – angstig om zich heen. Terwijl de vrouw en tal van minderheidsgroepen de collegebanken vult, in steeds meer gevallen als kostwinnaar fungeert en langzaam de klank van de eigen stem begint te verstaan, voelt de man zich bedreigd. Dit is een mondiale beweging. Overal waar de vrouw zich van de straat en de staat meester maakt, grijpt de man verwoed naar zijn laatste wapens; die van staal en die van vlees. Hoe sneller de ontwikkeling en emancipatiegolf van vrouwen in desbetreffende land of regio plaatsvindt, hoe extremer de geweldsuitbarsting die daarop volgt. Zie bijvoorbeeld de recente groepsverkrachtingen in India van de “onaanraakbare” Dalit-vrouwen uit de laagste kaste, of de golf van seksueel geweld die tussen 2011-2015 over Egypte trok als bewust ingezet politiek wapen tegen miljoenen vrouwelijke dissidenten. Ook de opkomst van leiders als Putin, Erdogan, El-Sissi en Bolsonaro en tal van conservatieve-religieuze bewegingen kan echter niet los van de snel verschuivende gender-verhoudingen in desbetreffende samenlevingen worden gezien.

De groeiende mondiale beweging van populisme, machismo, religieuze orthodoxie, rechts-extremisme, fascisme, militarisering en “eigen volk eerst”-retoriek (lees: “eigen man eerst”) zien we ook in de zogeheten “vrije wereld” terug. Evenals het geweld. De #metoo-beweging was wat dat betreft maar het topje van de ijsberg, die in Noordwest-Europa weinig schepen deed zinken. Zo verlegde de discussie aan de door witte manen gevulde praattafels van de televisie zich al snel naar het slachtofferschap van heteroseksuele mannen die door homoseksuele mannen zouden worden lastig gevallen. 

De man graaft zich steeds verder in, vervuld van diepe verongelijktheid. Dit geldt nog wel het meest voor de witte, heteroseksuele, cis-gender man. Stevig verankerd op de rijkdom van oude slavenschepen en heeft hij zichzelf vrijgesproken van ieder (neo)kolonialisme. Zich hoegenaamd onbewust van de vanzelfsprekendheid der dingen, levend vanuit een zelfverklaard rein geweten en de facto succesvol zonder test van kwaliteit en competentie zwaait hij als gevallen godenzoon boos om zich hee, zonder ooit zichzelf (of de zijnen) aan te wijzen.

Hij is niet gewend bij kleur en geslacht te worden aangeduid. Hij was altijd, als vanzelfsprekend de homo sapiens; zich van geen gender of geaardheid bewust. En nu hij voor het eerst bijvoeglijke naamwoorden voor zijn naam geplakt krijgt, zoals de vrouw en/of de persoon van kleur en/of de homoseksueel en/of de disabled en/of de moslim en/of de nieuwkomer die altijd door hem opgeplakt kregen, voelt hij zich aangevallen, gemarginaliseerd en gediscrimineerd. En dus grijpt hij naar het dichtstbijzijnde wapen dat hij tot zijn beschikking heeft. Mogen de speer, pijl en boog, het kruis, de brandstapel, het kanon en de guillotine mogen de tand des tijds niet hebben doorstaan; één wapen is helemaal terug van weggeweest. Of beter gezegd; het oudste wapen dat de mens – beter gezegd: de man – tot zijn beschikking heeft, blijkt anno 2019 nog even effectief als in vroeg-prehistorische tijden. De man domineert met zijn geslachtsdeel en dwingt dat wat hij niet controleren kan, tot brute onderwerping. Verbaal, fysiek of anderszins.

Sterker nog: in een volledig gepornoficeerde beeldcultuur voelt hij zich vrijer dit wapen te gebruiken (of te dreigen met het gebruik daarvan) dan decennialang het geval was. Voor zover het de vrouwenbeweging gelukt was een dun vernis aan beschaving te creëren is deze inderdaad erg dun gebleken. Zo kan het dat de president van het machtigste en meest gemilitariseerde land op aarde werd verkozen met  grab them by the pussy”-retoriek. En kan een openlijk misogyne politicus als Thierry Baudet rekenen op de sympathie (en stem) van jonge, hoogopgeleide, mannelijke koorballen. Hun vaders zijn immers de poortwachters en stakeholders van de B.V. Man die alles te verliezen hebben met een noodzakelijke correctie op de werkelijkheid. De behoefte om de vrouw, de homoseksuele man en de mens van kleur een toontje lager te laten zingen is dan ook een breed-gedragen en steeds openlijker uitgesproken gegeven waar geen machtige man zich voor lijkt te schamen. 

Seksueel geweld is sexy. Trumps uitspraak zou evengoed de titel kunnen zijn van de nieuwste pophit of succesvolle Netflix-serie.

Wellicht het opmerkelijkste is dat veel vrouwen – hoewel zij pretenderen feminist te zijn – ondertussen flirten met eenzelfde retoriek en gedachtegoed. Ze brengen hun stem uit op mannen die openlijk hun recht op zelfbeschikking en intelligentie im frage stellen. Streamen nummers van artiesten die hen bitch en hoer noemen. Tinderen met juist die mannen die hen volledig reduceren tot seksueel object en consumptieproduct (en vinden dat nog vleiend ook). Ontkleden zich op instagram in de hoop likes en nieuwe volgers te krijgen. En oordelen in hun poging bij mannen in het gevlij te komen nog harder over iedere denkbare afwijking op de norm dan veel mannen doen. Ze lijken zich onbewust van het institutionele seksisme dat zij deels faciliteren en standhouden. De verdeel en heers politiek die gemeenschappen en etnische groepen in de niet-Westerse wereld tegen elkaar heft opgezet, heeft ook de vrouw onderling verdeeld. Wat dat betreft ook de vrouw in een verwoede oorlog met zichzelf geraakt.

En toch is er hoop. De seksuele geweldsepidemie, de massale uitbraak van homo- en transfobie, het openlijk racisme en flirten met fascistisch gedachtegoed, de cultureel-politieke boemerang op het gebied van lichamelijke zelfbeschikking en verpreutsing versus pornoficatie van de samenleving, dienen allen als pijnlijke barensweeën te worden beschouwd van een nieuwe tijd. Dit is een loopgravenoorlog met het eigen ik. De gevolgen van een onvermijdelijke en onstuitbare verandering. De verandering hangt in de lucht. De man probeert een status quo te handhaven die allang voor een nieuw equilibrium heeft plaatsgemaakt.

Mounir Samuel is een Egyptisch-Nederlandse politicoloog, auteur van tien boeken, publicist in onder andere de Groene Amsterdammer, performance artist en theater maker. In zijn werk richt hij zich op sociale revoluties en maatschappelijke veranderingen dwars over de grenzen van geloof, gender, geografie en gemeenschappen. Nog dit jaar verschijnt zijn nieuwe boek “De grote vooroordelenshow: hoe samen te leven in de 21ste eeuw”. 

 

Geef een reactie

X