Blog

14 jun / Een euro per slaaf

Op het oud-koloniale eiland Gorée aan de kust voor Dakar, Senegal, staat een groot imposant monument van handen die zich losrukken van ketens. Het eiland was een buitenpost van de Europese machten die er slaven uit West-Afrika verzamelden, over schepen verdeelden en doorvoerden naar de andere kant van de Atlantische oceaan. 

Ik zal nooit vergeten hoe ik in 2014 met mijn destijds Creools-Surinaamse partner op een late avond voor het monument stond. In het schaarse licht van de maan zag ik de tranen over haar gezicht stromen. Ik voelde een brok in m’n keel. Haar overgrootmoeder was nog slaaf geweest. Nederland schafte pas in 1863 de slavernij af op Suriname en de Cariben, maar ook daarna bleven de berooide, laag- tot niet-opgeleide plantage-arbeiders vaak voor een hongerloontje slaaf in een systeem waar ze nauwelijks tot geen deel van uitmaakten of toegang tot kregen. En nog. Toen mijn ex-vriendin op zesjarige leeftijd naar Nederland kwam belandde ze zoals bijna alle Surinaamse-Nederlanders in de Bijlmer. Ze maakte de ramp mee. De extreme armoede. De criminaliteit. De onveiligheid. De achterstelling. Kreeg een kleinerend laag schooladvies. Stapelde opleiding op studie en werkte jarenlang zich moeizaam een weg omhoog in een witte wereld waar ze altijd net wat harder haar best moest doen. Om vervolgens samen als we op straat liepen alsnog voor n* en Zwarte Piet te worden uitgemaakt.
Ondertussen is er niemand die haar geschiedenis kent. Ook ik niet. Want hoewel ik een history-junkie was leerde ik op school niets over de grote, omvang en impact van de slavenhandel en slavernij – of ons koloniale verleden. Daarvoor moest ik als kind boeken als de “Uncle Tom’s Cabin” lezen (de Nederlandse titel kan ik hier niet plaatsen) en later heel veel Amerikaanse films kijken (niet zelden gemaakt door witte makers).
Op school leerde ik niet dat tussen 1519 en 1867 vonden wereldwijd naar schatting 27.233 slaventransporten plaatsvonden en dat tijdens deze reizen ongeveer 3 miljoen tot slaaf gemaakte Afrikanen stierven. Of dat 11.569.000 Afrikaanse slaven wel in de Amerika’s aankwamen en hoe hun lot er vervolgens uitzag. Het aandeel van Nederland in de trans-Atlantische handel word (conservatief) geschat op 600.000 Afrikaanse slaven. Maar dat is maar één getal. Zo verscheepte Nederland ook 60.000 Aziatische en Indiase slaven naar de Kaap-koloniën. En kwam slavernij in Nederlands-Indië veel langer en in veel grotere getallen voor dan in de westelijke wingewesten. Zo werd in Nederlands-Indië in 1830 het cultuurstelsel ingevoerd, waarbij Nederland de hongerende bevolking dwong om producten te produceren voor de export naar Nederland. De winst verdween in Nederlandse zakken, net als daarvoor in de tijd van de VOC.
Dat we dit niet weten komt doordat ons beeld vrijwel uitsluitend gevormd wordt door Amerikaanse bronnen en media. Het Nederlandse onderwijs en de wetenschap, media en entertainment-industrie laten het al eeuwen afweten of hebben zelfs bewust de geschiedschrijving gemanipuleerd. 

Maar nu komt er dan eindelijk een slavernijmuseum. En wat schetst mijn verbazing? Het Rijk legt jaarlijks één miljoen euro in. Ter vergelijking: het op koloniale-rijkdom gestoelde en toeristenmagneet het Rijksmuseum ontvangt over de periode 2017-2020 7.646.852 euro structurele subsidie. En dan moet dit museum eerst nog worden gebouwd en van kennis en collectie worden voorzien.

Na eeuwen van gruwelijke handel, uitbating en exploitatie koopt de Nederlandse overheid onze collectieve schuld af met een euro per slaaf. Blijkbaar zijn bepaalde levens nog steeds niet veel waard.
Ik denk dat het tijd wordt voor een veilig. Van die gouden koets vol slavenpanelen bijvoorbeeld, de veroverde kunstschatten uit het Tropenmuseum of het Museum Volkenkunde, of al die schilderijen in het Rijksmuseum waarop je slaven voor de Hollandse plantage-houder aan het werk mag zien. Het zou heel wat miljoenen opleveren voor een buitengewoon noodzakelijk museum dat ons hopelijk de nodige kennis bijspijkert. Want als het om de vele zwarte pagina’s van onze geschiedenis gaat zin we in dit land Oost-Indisch blind. 

1 Comment
  • Gerda van Wijk

    Ik denk dat het tijd wordt voor een veiliNg.

    Beantwoorden

Geef een reactie

X