Blog

25 sep / Dit schrijft de pers over “Mozaíek van de Revolutie”

Mozaïek van de revolutie
25-09-2012 Eva Meijs OneWorld

Wat betekent de Arabische Lente voor de gewone mens in het Midden-Oosten? Monique Samuel (23) schreef het onlangs verschenen Mozaïek van de revolutie. Het boek van de politicoloog, publicist en Midden-Oostendeskundige leest als reisverslag, politieke analyse en biografisch verhaal ineen.

Monique Samuel is de jonge vrouw die na de val van Mubarak zo blij was, dat ze een buikdansshow weggaf op de tafel van Pauw & Witteman. In de zomer van 2011 reist Samuel drie maanden door het Midden-Oosten om de effecten van de revolutie met eigen ogen te zien. Onderweg spreekt ze met Palestijnse vluchtelingen, Egyptische feministen en Jordanese bedoeïenen. Ze ontdekt een illegale homoscene in Amman, ontmoet hoge muren en prikkeldraad in de Palestijnse gebieden en beleeft een wonderlijk moment in Jeruzalem. Het resultaat is een verhelderend verhaal over de vele lagen van de Arabische revolutie.

Met haar Egyptische achtergrond weet Samuel het vertrouwen van de mensen gemakkelijk te winnen. Geanimeerde dialogen en treffende anekdotes combineert ze met politieke analyse en historische achtergrond. De reis start in Cairo bij haar Egyptische familie en gaat vervolgens via Jordanië naar Israël, Palestina en uiteindelijk Libanon. In Tripoli belandt ze in een schietpartij, waarna ze besluit naar Nederland terug te keren.

Samuel schuwt geen risico. Ze begeeft zich niet alleen midden in de brandhaarden van het politieke tumult, maar voert ook haar eigen revolutie. Door op het metrostation ‘zomaar’ in gesprek te gaan met een simpele arbeider in versleten overall, breekt ze met lokale gewoontes. Ook bevecht ze haar persoonlijke vrijheid om als jonge vrouw in haar eentje op stap te kunnen gaan en in een café te zitten. Haar overtuiging is dat enkel politieke vrijheid in de Arabische regio niet voldoende is: “alleen persoonlijke vrijheid brengt de echte revolutie.”

“Wat jij bent, is in Egypte ondenkbaar”, luidt het antwoord als Samuel een Egyptische journaliste vertelt over zichzelf en haar status als christelijke, lesbische vrouw. De reactie bevestigt het belang van haar strijd, waarin ze zich steeds blijft richten op verbinding. In een interview met Dagblad Trouw zegt ze hierover: “Ze vragen mij weleens waarom ik het, als Koptische christen, opneem voor moslims. Mijn antwoord is dat wij er eerst voor moeten zorgen dat moslims hier veilig naar de moskee kunnen gaan. Als ik wil dat mij een bepaald recht toekomt, moet ik twee keer zo hard vechten voor het recht van de ander.”

Arabiste Petra Stienen schreef het voorwoord. Meer nog dan een bruggenbouwer ziet ze Samuel als “veerman, een persoon die heel gemakkelijk tussen de oevers van verschillende werelden beweegt. En precies weet wat ze op die reis kan meebrengen om beide kanten nieuwe inzichten te geven.” Mozaïek van een revolutie bruist, leert, verrast en ontroert. Bij haar vertrek uit Egypte concludeert Samuel: ”Al is er niemand die me echt begrijpt en zal ik altijd een westerse zonderling blijven; er is geen andere stad waar ik me zo thuis voel, geen land dat me zo verwelkomt, geen volk dat me zo liefheeft.”

Mozaïek van de Revolutie – Een kijkje achter de voordeur van mijn nieuwe Midden-Oosten door Monique Samuel; paperback €19,90, e-book €15,99

—-

Recensie van ‘Mozaïek van de revolutie’
20-06-2012 Bert Altena NieuwWij

In de zomer van 2011 reisde Monique Samuel door het Midden-Oosten. In een periode dat in verschillende landen revoluties aan de gang waren en de hele regio gistte van hoop en verlangen naar betere tijden voor de bevolking. Van die bijzondere reis doet ze verslag in haar boek Mozaïek van de revolutie.

Door: Bert Altena

Samuel is in korte tijd bekend geworden door haar frisse bijdragen aan diverse tv-programma’s. Zo ging ze spontaan buikdansen op de tafel bij Pauw en Witteman om op die manier haar vreugde over de val van Mubarak te uiten.

Dezelfde sprankelende toon typeert haar boek. Vlot geschreven, vanuit een persoonlijke invalshoek met oog voor menselijke details. Het maakt het een bijzonder reisverslag.

Het grootste deel speelt zich af in Egypte, waar Samuel, zelf dochter van een Nederlandse moeder en een Egyptische vader, bij familie verblijft, terwijl de spanningen over het verloop van de revolutie van tijd tot tijd voelbaar zijn. Haar familie is koptisch. Een belangrijke (christelijke) minderheid in Egypte die de revolutie met gemengde gevoelens beleeft. Want er worden daardoor ook extremistische krachten losgemaakt die hun positie onder druk zet. Intussen laten de recente ontwikkelingen in Egypte zien dat het afzetten van Mubarak één ding is, maar nog niet betekent dat daardoor de revolutie ook is geslaagd. In gesprekken met familie en andere Egyptenaren worden de dilemma’s zichtbaar.

Monique gaat op onderzoek uit, is daarbij niet bang en lijkt soms zelfs wat naïef voor het gevaar dat op allerlei plaatsen dreigt. Haar kennis van de Arabische taal en de subtiliteiten van de Egyptische cultuur helpen haar in enkele hachelijke situaties.

Tegelijk moet ze zich op een goede manier tot haar familie verhouden. Soms voelt ze zich beknot als haar familie haar teveel in bescherming neemt. Op andere momenten voedt ze de familieband als ze als een kruisje op haar pols laat tatoeëren, zoals de kopten doen. Als haar vriendin zich bij haar voegt, wordt de aard van hun relatie bewust in het ongewisse gelaten om de familie niet voor het hoofd te stoten. Zo worstelt ze ook in het persoonlijke op zoek naar haar eigenheid. Misschien dat ze dat aspect hier en daar wat minder aandacht had moeten geven, omdat het wel een heel persoonlijke bril is om politieke ontwikkelingen mee te duiden.

Als later de reis – met vriendin – wordt voortgezet, naar Jordanië, Israël, de Westelijke Jordaanover en Libanon, doet zich op een gegeven moment een vergelijkbare situatie voor, waarin haar identiteit in het geding is. In Hebron (Al-Khalil) bezoekt ze de Abrahammoskee, die gebouwd is op de laatste rustplaats van de aartsvader van de drie grote monotheïstische godsdiensten. De moskee is gesplitst zodat joden en moslims er kunnen bidden, gescheiden door een betonnen wand met ijzeren staven als afrastering. Ze overtuigt een bewaker ervan dat ze christen is en mag dan aan de joodse kant naar binnen. Als ze naar buiten gaat om de nederzetting te bezoeken, blijkt er een joods pad te zijn en een Palestijns: “Tussen de twee paden staat een halfhoge muur, hoog genoeg om elkaar niet aan te kunnen raken, laag genoeg om de wandelaars aan de andere kant in de ogen te kunnen kijken. (…) Ik voel me vreselijk. Mijn hart zegt me dat ik aan de Arabische kant thuishoor. Mijn hoofd vertelt me dat ik gebruik moet maken van deze kans om de nederzetting te bezoeken. Deze ervaring komt dichter bij het systeem van ‘apartheid’ dan ik ooit ben geweest” (p. 446).

Het boek staat vol met dit soort observaties en dat maakt het zeer lezenswaardig. Het persoonlijke en het politieke wordt met elkaar verbonden. Haar reisverslag laat de lezer kennis maken met de soms absurde realiteit van het Midden-Oosten. Dat laatste springt het meest naar voren bij de beschrijving van het leven van de Palestijnen, zowel in de bezette gebieden als in de vluchtelingenkampen in Beiroet. Samuel laat je de onmacht voelen maar meer nog de onverzettelijkheid van mensen die moeten leven in dergelijke mensonterende omstandigheden.

Zo ademt haar reisverslag vooral een sfeer van hoop en optimisme. Monique (Mounira – de stralende) voelt zich sterk verbonden met de jongeren van haar generatie, die vastbesloten zijn om aan een betere toekomst te werken. Haar liefde voor Egypte en haar betrokkenheid bij de revolutionaire bewegingen geven aan haar boek een toon van aanstekelijk enthousiasme.

Voor boekgegevens/bestellingen: klik hier. Voor een video-interview met Monique Samuel: klik hier.

De gebedsoproep schalt door de McDonald’s
25-05-2012 Herman Veenhof Nederlands Dagblad

Monique Samuel: belijdend christen, lesbienne, gewapend met een inzicht dat slechte ogen haar niet konden geven. Niet alleen bij Pauw & Witteman danste ze op de tafel toen Mubarak viel, maar ook bij vriendinnen in de volkswijk achter het laatste metrostation al-Marg. ‘Iedereen die iets voorstelde, is al eerder uitgestapt.’ Ook na een dubbele academische titel, een site, blogs en midden in een moordende agenda, is ze niet te beroerd voor een zarghouta bij een huwelijk, het hoge gilletje dat alleen Arabische vrouwen beheersen, door de tong snel op en neer te bewegen. Beweeglijk is ze ook in haar kritiek.

De chaos en corruptie in haar land zijn gebleven. ‘Egypte heeft een grote schoonmaak nodig’, concludeert ze al snel, met een nuchtere Nederlandse voorjaarsmentaliteit. En dan die moeilijke verhoudingen tussen vooral man en vrouw. Elkaar aanraken mag niet, dus iedereen staat in het propvolle openbaar vervoer te draaien en te keren. Juist dan kan er worden toegegrepen. ‘Ik zucht; wat een hypocriete bende!’ uit de kast Vorig jaar kwam Monique Samuel uit de kast. Haar huwelijk werd ontbonden, ze kreeg een vriendin, dat raakte uit en nu heeft ze een nieuwe lesbische relatie. Een deel van het boek draait om het feit: hoe vertel ik het in Caïro. De scheiding is al een brug te ver voor een oom die twee kussen geeft in plaats van vier, en heel afstandelijk blijft. In wezen krijgen alleen nichtjes en vriendinnen het hele erge te horen. Soms bewonderen ze haar erom, soms keuren ze het af. Steeds vaker dat laatste. Veel vrouwen voegen zich vrijwillig. Nog maar een minderheid – ook van de moderne vrouwen – is niet gesluierd in Egypte. Ze merkt het in het taalinstituut waar ze haar Arabisch bijspijkert. De dames daar doen de sluier die alleen de ogen vrijlaat, de nikaab, juist binnenshuis aan, omdat het in wezen een salafistische school is. Homo zijn in Egypte kan niet openbaar, maar Monique Samuel geeft een bijna onbarmhartige routebeschrijving naar de ontmoetingsplekken die ook Caïro kent: de hamams, de grote soek Khan el-Khalilli, de Queen Boat op de Nijl, de bioscopen Karim I en II. Desolate plekken voor kwetsbare mensen, die in dit land van 84 miljoen niet zichzelf kunnen zijn en daarom moeten parkeren in de bosschages van de Egyptische A50. in de kast Mounira Cornelia Theodora Samuel (Amersfoort, 30 september 1989), is politicoloog, publicist en auteur. Vanaf de Egyptische revolutie in januari 2011 maakte ze furore als Midden-Oostendeskundige. Maar toen had ze al bescheiden naam gemaakt met columns, blogs en de romans Voorbij de Horizon (2009), Bruiswater. Mijn ontdekkingen met God en Allah weet het Beter. Wie ben je als je moslims ontmoet? (2010).

Monique Samuel heeft het druk en is druk. Wie haar blogs en site bekijkt – en haar agenda: lezing in Middelburg, preken, even uitwaaien aan de Egeïsche Zee en een parade van netwerken op Facebook en LinkedIn – denkt: 23? Hoelang kan dat zo gaan? Maar ja, het, haar Midden-Oosten draait zo al eeuwen. Ze stamt uit de familie van koptische christenen. Trots en zelfbewust. Nog steeds een achtste van de Egyptische bevolking is christen. Maar ooit was de Nijl aan weerszijden helemaal Bijbelgetrouw, met Alexandrië als messiaanse metropool. Nu emigreren veel christenen, rijker dan de gemiddelde Egyptenaar en dus in staat de toenemende verdrukking in een islamiserend land te ontvluchten. Hoewel? Naguib Sawiris beheerst Orascom, het grootste bedrijf van Egypte. Maar ook een hoge kopt als hij, moest buigen nadat het volk woedend werd over zijn cartoon van Mickey en Minnie Mouse na de machtsovername van de sharia. Hij met baard en zij met bijna alles bedekkende kledij. In het Egyptische parlement hebben de Moslimbroederschap (de Partij van vrijheid en recht) en Al-Nour, Het Licht, de salafisten samen dus, 362 van de 508 zetels. En elke president zal voortaan moeten laveren tussen twee machtspolen in Egypte: alles met een uniform aan en alles met een baard en de koran in de hand.

Monique Samuel heeft weinig op met de kerk, is in Nederland geen kopt, maar laat toch een kruisje zetten op haar pols. Ze kijkt rond in de Heilige Maagdkerk in de wijk Zeitoun (laatste Mariaverschijning: 2 april 1968). Ze vat de christelijke geschiedenis van haar land goed samen, maar het is wat kort, wat plichtmatig. Zou ze geen vorm meer kunnen vinden om uit de kast evangelisch van koptische komaf te zijn? Kun je op een heilzame manier ook in de kast komen? drinkende moslims Ze ontroert. Hoe geslaagd is een revolutie waarin minimaal achthonderd doden vallen? Yubarik rabina sha’by Masr, citeert ze. Jesaja 19:25: ‘Want de HEER van de hemelse machten zal hen zegenen met de woorden: ‘Gezegend is Egypte, mijn volk, en Assyrië, werk van mijn handen, en Israël, mijn bezit.’ Ze is heel vrij in haar kritiek op de moslims die in het goedkope Egypte alles komen doen wat Allah verboden heeft. Als ze in de dure uitgaanswijk City Stars stuit op grote groepen uitgelaten meiden,de haren wapperend in de wind, weet ze dat het gaat om rijke oliedochters uit Saudi-Arabië, op vakantie. En een vriendin zegt haar: ‘als je mensen ziet roken en drinken tijdens ramadan, zijn het moslims. De christenen vasten uit respect mee, maar de moslims drinken whisky. Moge Allah dit land genadig zijn!’ Omgekeerd schalt de gebedsoproep door de McDonald’s als de moderne Egyptenaren zich verpozen. Zo zielig zijn de moslims niet onder het juk van het leger. Soms is het twee handen op één profetenbuik.

Samuels boek over drie landen (Jordanië, de Palestijnse gebieden en Israël en vooral haar moederland Egypte) is verrukkelijk om te lezen. De goede toon, met vaart geschreven en in een taaleigen dat met gemak haar leeftijd verbindt met oudere generaties. Humor ook. En angst. Want op het moment dat ze een foto maakt van een landschap met ondergaande zon, op een brug over de metro, wordt ze opgepakt door de politie. Ze moet mee en haar papieren verdwijnen in de handen van oom agent. Opeens is ze alleen in een kamer met vier mannen. Westers, niet gesluierd, christelijk, want dat ben je met ‘Messih’ in je naam. Het turbulente Egypte bestaat niet meer. In deze kamer zou alles kunnen gebeuren en niemand zou haar helpen, ook niet achteraf. In het Egypte van nu, anderhalf jaar na de revolutie, zijn mannen in uniformen oppermachtig. Moniques mozaïek is wel erg uitvoerig, vooral door de talloze documentaire gedeelten, voorzien van QR-code (vierkante miniatuurtjes in het boek; als je daar een smartphone met de vereiste app tegenaan houdt, begint het ding informatie op te hoesten). Samuel had moeten kiezen. Van tweeën een; of het had een gezellig reportageboek met gesprekken moeten worden, of een persoonlijke wikipedia van het Midden-Oosten. Maar dan had er een register bij gemoeten. ”

Mozaïek van de revolutie. Een kijkje achter de voordeur van mijn nieuwe Midden-Oosten Monique Samuel. Uitg. De Geus, Breda 2012. 510 blz., (EURO) 19,90

Bekijk het boek hier

Geef een reactie

X