Blog

26 nov / Code Rood voor Noordwest-Europa

Dit is een uitgebreide versie van mijn opinie-artikel dat vandaag in NRC Next en NRC Handelsblad verschijnt.

In de strijd tegen terreur zijn alle wapens toegestaan; behalve de twee die we nu gebruiken

Het is een thriller van Tom Clancy-achtige proporties; de Brusselse lock-down van afgelopen weekend die deze hele week nog aanhoudt. Niemand die wist wat er precies gebeurde. Nog wel het meest door de totale sociale media stilte. Kattenfoto’s te over. De Belgen behouden onder alle omstandigheden hun humor. Maar het lachen zal men snel vergaan nu niet alleen de hoofdstad van België, maar ook de hoofdstad van heel Europa, plat ligt. 

En dat alles vanwege één man: Salah Abdeslam, de terrorist die verantwoordelijk wordt gehouden voor de Parijse aanslag en niet zal stoppen tot hij ook zijn missie in België volbracht heeft. Het is een vreemd kat-en-muisspel tussen één terrorist en de grote Europese veiligheidsdiensten. Met zijn arrestatie is echter de dreiging nog niet geweken, zo haastte zaterdagavond de Belgische minister Jan Jambon te zeggen. Ja, allicht. België en met name de hoofdstad Brussel is al vijftien jaar lang een broedplaats van terrorisme. Des te opvallender is dan ook het drastische Belgische handelen nu.

Vrijwel alle grote aanslagen van de afgelopen jaren bleken een link te hebben met, of terug te leiden tot de Belgische hoofdstad. Al jaren waarschuwen veiligheidsdiensten voor de aanwezigheid van terreurcellen van Al-Qaida tot IS in de Brusselse banlieu – die overigens midden in het centrum van de stad begint. Veiligheidsrapporten over 9/11 tonen al aan hoe terroristen elkaar in Brussel ontmoetten, nieuwe volgelingen rekruteerden en operaties planden. Het zou een verklaring kunnen zijn ook waarom België zo lang buiten schot bleef. Een vogel bevuilt niet graag zijn eigen nest. Tenzij hij zoveel nesten heeft, dat het ene nest niet meer uitmaakt misschien.
En dat punt lijkt IS nu te hebben bereikt. De organisatie is zo wijd vertakt en kan op zoveel plekken nagenoeg gelijk toeslaan, dat ook een van haar grootste Europese hoofdkwartieren niet langer belangrijk is.

De angst zit er goed in. Na de aanslagen in New York, Madrid, Londen en Parijs ging het leven gewoon door. Men ging weer de straat op, en wel overtuigd en verenigd. Maar het openbare leven in een hoofdstad in het hart van Europa, is helemaal ontregeld en dat zonder dat er een schot is gelost. Van eenheid is geen sprake. Vrienden vertellen mij hoe islamitische medestudenten afgelopen weekend in Gent tot tweemaal toe in elkaar werden geslagen. Het is precies de haat en verdeeldheid die IS zo graag ziet en haar van de juiste voedingsbodem voorziet om nog verder uit te groeien tot de internationale terreurorganisatie die zij is.
Uit angst om ooit verweten te worden niet genoeg te hebben gedaan, kiest de Belgische overheid voor een koers die maar één winnaar overlaat: IS. Is dit de prijs die we voor onze zogeheten “veiligheid” willen betalen?
Ik pleit hier niet voor het simpele life goes on. Ik zie terreur niet als een hedendaags fenomeen dat wij nu eenmaal in ons dagelijks leven moeten accepteren. De Belgische overheid had veel meer meoten doen. Al jarenlang. Ze bezuinigde op de veiligheidsdiensten, zag werkeloos toe hoe wijken als Molenbeek verder verhardden en het sociale leven stagneerden, liet het populisme hoogtij vieren en derde-generatie migranten (volledige staatsburgers dus) daartegen ageren door nog slechts die ene identiteit te omarmen waarop zij voortdurend werden aangesproken, wat radicalisering ten gevolg had.
Maar ook Europa had veel meer kunnen doen. Niet alleen zag de EU werkeloos toe hoe binnen Irak en Syrië een terreurgroep binnen korte tijd een grondgebied wist te veroveren ter grootte van Italië – en dat op een afstand toch niet al te ver van ons vandaan – ook weigerde zij met een oplossing te komen voor het groeiende vluchtelingenvraagstuk waardoor vluchtelingen geen ander keus gelaten wordt dan via illegale (en dus ongecontroleerde) weg het Europese vastenland te bereiken. Ze hield zich doofstom voor de opkomst van het populisme en radicalisering van jongeren van islamitische afkomst. Zocht geen dialoog met verschillende bevolkingsgroepen, en kwam niet met een verbindend gemeenschappelijk verhaal. Lidstaten maakten individuele dossiers aan van mogelijke terreurverdachten, maar wisselden op nationaal niveau afdoende informatie uit tussen politie en veiligheidsdiensten en zocht al helemaal niet de noodzakelijke internationale samenwerking. Europese overheden lieten honderden zo niet duizenden jongeren afreizen naar conflictgebieden om hen daar hun Heilige Strijd te laten voeren, maar leerden niet van Arabische overheden hoe vervolgens teruggekeerde jongeren met Europees staatsburgerschap te de-radicaliseren en her-integreren in de Europese samenleving.

En nog steeds modderen we ieder binnen onze eigen landsgrenzen aan. Terwijl IS vandaag in Brussel toe kan slaan, morgen in Tunis en overmorgen in Bagdad een aanslag kan plegen (en net een heel departement in West-Afrika in de vorm van Boko Haram aan haar bloeddorstige gelederen heeft toegevoegd), werken wij nog steeds met nationale veiligheidsdiensten, nationale dreigingscodes en nationale pakketten aan anti-terreurmaatregelen.
Het is onvoorstelbaar dat in heel België de hoogste mate van paraatheid geldt, maar enkele kilometers verderop in Nederland het dreigingsniveau onveranderd blijft. Er is geen acute aanleiding, zeggen onze veiligheidsexperts dan. Maar welke aanleiding was er voor Rusland om te denken dat IS nu juist een chartervlucht uit Share Al-Sheikh zou laten ontploffen? (De dreiging werd in ieder geval substantieel lager ingeschat dan vliegen over Oekraïens grondgebied.) Of welke aanleiding hadden de Franse veiligheidsdiensten om nu juist een metal concert extra te beveiligen? Geen – en dus gebeurde het ook niet.

Laten we de logica eens omdraaien: welke reden is er om aan te nemen dat IS niet zou willen toeslaan in Rotterdam of Den Haag, waar zij wel eerder in Parijs of Kopenhagen optrad? De daders kunnen in ons eigen land geboren en getogen zijn, of uit België via een illegale smokkelroute langs Griekenland afkomstig zijn. Maar hoe dan ook zullen ze op het moment dat ze bij ons de grens over zijn al veel te laat zijn ontdekt, simpelweg door risico-onderschatting en belabberde inter-communitaire samenwerking.

Als de recente ontwikkelingen ons iets leren is dat snel, flexibel, daadkrachtig en internationaal optreden wenselijk is. IS is een grenzeloze terreurgroep die met het grootste gemak van Europa naar het Midden-Oosten en van België naar Frankrijk beweegt – en weer terug. Het is een mondiale beweging, die werkt met de nieuwste communicatiemiddelen en vertrouwder is met deze tijdsgeest dan onze eigen stugge overheden (dat is ook haar aantrekkingskracht).
Nu zij haar pijlen op Europa heeft gericht, zou er voor heel Noordwest-Europa een code rood moeten gelden. Ieder land dat aan IS (al dan niet preventief) de oorlog verklaart, is een potentieel doelwit. IS wil zich op zoveel mogelijk plekken tegelijk laten gelden om de verwarring en angst compleet te maken. Maar heeft speciale voorkeur voor Frankrijk, Nederland, België, Duitsland, Denemarken en Groot-Brittanië. De harde kern van haar Europese aanhang verblijft immers hier – in onze eigen steden en straten – evenals haar grooste vijanden in de vorm van rechts-populistische politici, media en anti-islamitisch volkssentiment.
In de strijd tegen internationale terreur is wat mij betreft ieder wapen veroorlooft. Met koppensnellers, zelfmoordenaars en massamoordenaars valt niet te praten. Ieder wapen ja, behalve de twee die nu door Europese overheden worden ingezet: het ontwrichten en verder verdelen van de Europese samenleving.
Infiltreer, doorzoek, bestrijd, arresteer, pas de wetgeving aan, jaag op tot ver over de grenzen – maar voorkom dat het publieke leven stil komt te liggen of burgers tegen elkaar worden opgezet.
Want op dit moment wordt door overheden in naam van veiligheid de eigen bevolking in gijzeling genomen. En moet iedere moslim (of vluchteling) zich verantwoorden voor de gruweldaden van IS, waardoor er in de perceptie van velen een steeds grotere koppeling bestaat tussen de twee. IS is echter een politieke terreurgroep die een reële dreiging vormt voor onze staatsveiligheid. Zij mag niet worden onderschat en moet met wortel en tak worden uitgeroeid. En de eerste stap daarin ligt bij het wegnemen van haar voedingsbodem en gelijk meest daadkrachtige wapen: verdeeldheid en angst.

Mounir Samuel (1989) is politicoloog en auteur

1 Comment
  • Anwar

    Het zou de inlichtingendiensten in Europa ook sieren goede contact te onderhouden met representatieve islamitische instanties. Niet de instanties die door de overheid zij opgericht, maar die door de burgers zelf zijn opgericht. Zij zijn er net zo bij gebaat dat Daesh sympathisanten (‘khawaaridj’ in de islamitische theologie) worden aangepakt en opgesloten. In Groot-Brittannië hebben ze dit al begrepen en werken de inlichtingsdiensten al samen met bepaalde moskeeën die helpen bij de opsporing van o.a. Syrië ronselaars.

    ‘IS is echter een politieke terreurgroep….’ Ben blij dat je dit begrijpt.

    Wanneer je enkel bezig bent met ‘land grabbing’, illegale inkomsten te delfen en dood en verderf te zaaien heb je niks met religie te maken. Daesh zorgt niet voor een veilig gebied voor o.a. sounni moslims, ze zijn enkel bezig zo barbaars mogelijk te zijn en zoveel mogelijk angst bij andere in te boezemen.

    Ik zie niks van de islamitische normen en waarden bij hun terug. Enkel haat, onderdrukking en terreur.

    Beantwoorden

Geef een reactie

X