Blog

18 sep / Achter de voordeur van de revolutie

Wie Monique Samuel (1989) voor het eerst hoort praten over het Midden-Oosten, wordt direct overweldigd door haar bevlogenheid. Niet zo vreemd misschien: de jonge politicologe is Egyptisch en heeft familie in Caïro wonen. Zij maakt de revoluties in de Arabische wereld dus van dichtbij mee (en schreef er ook het boek Mozaïk van de revolutie over). Wij zijn dan ook verheugd dat Monique het komende jaar als correspondent verslag gaat doen van deze historische ontwikkelingen. Tot achter de voordeur.

— door Monique Samuel

Opeens versprak de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry zich al dan niet bewust, wisten de Russen Bashar al-Assad er razendsnel van te overtuigen de gepantserde deuren van zijn chemische wapenarsenaal voor de Verenigde Naties te openen – en kwam er geen Amerikaanse luchtaanval op Syrië. De wereld haalde opgelucht adem nu een oorlog leek afgewend. Barack Obama’s schouders hangen nog wat lager, zijn haren zijn nog wat grijzer, terwijl president Poetin grijnzend uit de ramen van zijn paleis kijkt.

Poetins recente optreden markeert de definitieve terugkeer van Moedertje Rusland in de internationale politieke arena. Daarnaast is het een rake vergeldingsactie voor de Libiëcrisis twee jaar eerder, waarbij Rusland door de Fransen, Britten en Amerikanen in de VN Veiligheidsraad werd overtuigd zich van stemming te onthouden, waarna de westerse bondgenoten Libië aanvielen. Ondertussen is er nog steeds geen uitkomst voor de continue neerwaartse geweldspiraal in het eens zo glorieuze Syrië, waar nu al meer doden zijn gevallen dan in de vijftien jaar lang durende Libanese burgeroorlog bij elkaar.

Ook is er geen oplossing voor de ruim twee miljoen Syrische vluchtelingen die zich opgejaagd en berooid als een menselijke olievlek over de Arabische wereld uitspreiden. Van de onrustige straten van Beiroet en Caïro, waar de Syrische middenklasse in aftandse appartementjes en shabby hotels is ingetrokken, tot de hopeloze moeders met kinderen in uitgestrekte kampen aan de Jordaanse en Turkse grens: hun verhalen worden amper verteld of gekend. Ze zijn door de media te veel vergeten en door de internationale gemeenschap verwaarloosd.

Net zoals de Koerden overigens, die van de recente golf aan politieke omwentelingen in de Arabische wereld profiteren door in een recordtempo hun langgekoesterde droom – één verenigde grote Koerdische republiek – op te richten. Met de inval van de Amerikanen in Irak in 2003 wisten zij in het noorden een autonoom Koerdisch gebied te creëren, waar de olie rijkelijk vloeit. De hijskranen schitteren boven de nieuwe Koerdische hoofdstad Irbil, die ironisch genoeg door voormalige aartsvijand Turkije uit de grond wordt gestampt. Nu Syrië aan stukken gereten wordt, trekken de West-Koerden, of Koerdische Syriërs, steeds meer naar hun Koerdische broeders aan de andere kant van de grens. Evenals de Iraanse Koerden – al net zo’n vergeten groep – die van Koerdisch Iran doodleuk naar hun familie in en rond Irbil op en neer pendelen, alsof er nooit grenzen zijn geweest.

De revoluties hebben in geen van de landen de veranderingen gebracht waar men zo op hoopte

In Iran waait een zachte nieuwe wind door Teheran nu president Ahmedinejad eindelijk het veld heeft moeten ruimen. Al is het nog maar de vraag in hoeverre de “hervormden” ook echt iets aan hervorming zullen doen. Het kan de murwgeslagen Iraanse bevolking weinig schelen. Boven de grond dragen de meiden braaf hun traditionele sluiers en spelen ze kat-en-muisspelletjes met de gewelddadige zedenpolitie, terwijl ondergrondse modeshows en (gay)feestjes hen uit hun dagelijkse verdoving halen – of juist in een aangename verdoving brengen.

De 4,5 miljoen Palestijnse vluchtelingen dromen ondertussen nog steeds van een bevrijd Palestina en de sleutel van het grootouderlijk huis. De Palestijnse vluchtelingen vormen al meer dan zestig jaar een hoofpijndossier voor de internationale gemeenschap. Ze zijn een destabiliserende factor in de omringende buurlanden die nooit echt een oplossing voor hen hebben gevonden en met lede ogen toezien hoe hun aantal gestaag groeit. Terwijl de Palestijnse autoriteiten moeizaam met de Israëlische regering onderhandelen, gelooft niemand nog in vrede.

De Arabische revolutionaire golf van de afgelopen twee en een half jaar heeft in geen van de landen de politieke veranderingen gebracht waar men zo op hoopte. De vleugellamme Egyptische interim-regering probeert het land weer op de rails te krijgen, verkiezingen uit te schrijven en de gehavende grondwet te herzien, terwijl het Egyptische leger tegen naar schatting 15.000 jihadisten vecht die zich verschanst hebben in de Sinaï-woestijn en de politie knokt met Moslimbroeders en andere pro-Morsi aanhangers die de nieuwe regering niet accepteren. In Libië, lang het rijkste land van Afrika, is het volk onrustig en zijn er tekorten aan alles – zelfs aan water en voedsel. In Tunesië dansen demonstranten op straat en organiseren ze kiss-in’s om te protesteren tegen de recente golf van islamisering, indirect aangewakkerd door de komst van de Ennahda-partij, een zusje van de Moslimbroederschap en vriend van de oerconservatieve salafisten.

Een jaar lang zal ik als correspondent reizen door het uitgestrekte gebied van Marokko tot Iran en Turkije tot Oman

Noord-Afrika en Midden-Oosten maken historische tijden door. Na decennialange stagnatie en passiviteit, lijkt het wel alsof er nu elke dag geschiedenis wordt geschreven in de straten van Casablanca tot Caïro en Istanbul tot Esfahan. De politieke ontwikkelingen volgen elkaar razendsnel op, maar zijn slechts het begin. Daaronder broeit en borrelt een groep mensen die voor tweederde uit jongeren onder de dertig bestaat. Ze zijn hoger opgeleid dan hun ouders en hebben toegang tot moderne communicatiemiddelen als Facebook en Twitter. De huidige ontwikkelingen zijn in alle opzichten tekenen van een revolutie op vele fronten. Het Midden-Oosten en Noord-Afrika worden opgeschud door een seksuele revolutie, een maatschappelijke revolutie, een emancipatiegolf van vrouwen, minderheden die opstaan, jongeren die luid en duidelijk van zich laten horen, de stad die steeds sneller vooruitgaat dan het platteland, de ouderen die geen controle meer hebben over hun kinderen, een generatieoorlog, een religieuze strijd, de opkomst van het de nouveau riche en de teloorgang van het ancien regime – de transformatie van een regio waar we zo weinig van weten en nog minder van begrijpen.

Onze ‘man ter plaatse’ komt vaak niet veel verder dan het balkon van zijn hotel. Hij wordt ingevlogen en snel weer weggehaald. Haast geen vrouwelijke journalist die zich nog op het Tahrirplein durft te wagen, of de Palestijnse kampen in durft te gaan. Weinig redacties die de verhalen van Al-Jazeera verifiëren, de bronnen achter de persberichten controleren. En we worden steeds weer overdonderd door de volgende ontwikkeling, de volgende opstand, de volgende fase in een revolutionair proces dat continu doorgaat en veel dieper en groter is dan wij hier, vanachter onze tablets en beeldschermen, doorhebben.

Daarom wordt het tijd om niet langer achter het nieuws aan te gaan, maar het nieuws vooruit te zijn. Rond te reizen, mensen te spreken, tot in hun keukens en slaapkamers door te dringen en het samenspel van stemmen en geluiden, ontwikkelingen en bewegingen te onderzoeken en in beeld te brengen. Dat is wat ik voor De Correspondent (en De Groene Amsterdammer) ga doen. In het voetspoor van mijn eerdere reizen en verkenningstochten reis ik een jaar lang als correspondent door het uitgestrekte gebied van Marokko tot Iran en Turkije tot Oman om de verhalen te vertellen die niemand vertelt, de plekken te bezoeken waar niemand komt, te laten zien dat niets is wat het lijkt. En alles, maar dan ook echt alles, met elkaar samenhangt.

Het Midden-Oosten en Noord-Afrika staan voor de deur van de wereldgeschiedenis. Ik wil die openen en je meenemen op een reis tot ver achter de voordeur.

Je kunt Monique op twitter volgen via: @MCTSamuel

3 Comments
  • likoednederland

    Er was al 60 jaar geen probleem geweest met vluchtelingen, als de Arabische landen de Arabische vluchtelingen had geintegreerd. Zoals Israel deed met het grotere aantal Joodse vluchtelingen uit de Arabische landen.

    Beantwoorden
  • Wilhelm

    Interessant project, maar wel focus nodig. Je hebt natturlijk ook het voordeel van culturele achtergrosnd en taal. Maar Mijn ervaring als expat in MO, is dat Om een land echt te beginnen te begrijpen, moet je er jaren wonen? bovendien mo is net zo divers, zo niet meer dan europa . Een jaar rondreizen door het MO heeft dus het risico dat je net als de correspondenten waaraan je refereert, er alleen maar tijdelijk vanaf een balkon naar kijkt en je ambitie niet waar kunt maken.
    succes en stay safe!

    Beantwoorden
  • harry

    Dat van een balkon verslag doen valt nog wel mee, soms zie ik Bram Vermeulen vanaf de grens van Turkije en Syrie verslag doen en Lex Runderkamp is ook niet iemand die vanaf een balkon voor de kijkers verslag doet, die gaat naar vluchtelingenkampen in Jordanie en Libanon, en zo zijn er nog wel meer.
    Wat jij doet is toch wat anders, daar heeft een verslaggever van het NOS journaal of Nieuwsuur misschien geen tijd voor, daar moet een verslag in een paar minuten klaar zijn.
    Zelf ben ik ook meermalen in de landen geweest die jij gaat bezoeken, gewoon als toerist,maar dat wil niet zeggen dat je niks meekrijgt wat daar gebeurd, wat ik in al die reizen wel geleerd heb is dat het niet allemaal is wat het lijkt.
    Dus veel succes en hopelijk krijg je veel te horen waar je ons deelgenoot van wilt maken.

    Beantwoorden

Geef een reactie

X