Blog

06 nov / 85 jaar VARA – Publieke omroep herrijs!

Voor iedereen die het nog niet wist, de VARA bestaat 85 jaar. En dus ziet de gemiddelde publieke omroepkijker spotjes en felicitaties, tv-programma’s met oude zwart-wit beelden en presentatoren, de sterren van weleer, die in gedachten verzonken mijmeren over de tijd waarin televisie nog televisie was, en mensen avond na avond van het flikkerende beeld hun heil verwachtten.

Nu internetten we, kijken sporadisch naar Uitzending Gemist en wordt het matschappelijke debat nog slechts in de Tweede Kamer uitgevochten. Maar er was een tijd dat de VARA, als oer linkse omroep, relletjes schopte en met godslasterlijke programma’s de maatschappij ontwrichtte. Dat was de tijd van de Provo’s, D’66 (nog met komma) en het pluche konijn van Gerard Reve. Jammer dat ik de roaring sixties gemist heb.

Als christen hoorde je in de jaren vijftig en zestig natuurlijk niet naar de VARA te kijken. Te rood, te links, te socialistisch (of communistisch – je wist het maar nooit, het was tenslotte de Koude Oorlog en die VARA-kijkende buurman deed de afgelopen tijd zoooo raar). Nee, als christen keek je en luisterde je naar de programma’s van je eigen confessionele zuil, net zoals je vader, je ooms en je broers deden. De dominee en priester hoedden hun schapen en vertelden welke omroep goed voor je was. Alleen zij die geen dominee of meneer pastoor kenden, ja, die keken naar de VARA of de libertijnse ratten van de AVRO.

In dat opzicht ben ik dan weer blij dat ik eind jaren tachtig ben geboren. Stel dat Nederland nog steeds verzuild zou zijn (Den Haag doet hard z’n best om ons weer in onze eigen zuil te jagen)… Dan zou ik zuil technisch gezien onder de EO vallen, maar je moet er toch niet aandenken alleen maar naar Nederland Zingt en Andries Knevel te kunnen kijken? Mijn hemel nee, dan word ik nog liever socialist.

Ik heb eens de proef op de som genomen en ben een aantal weken gaan turven naar welke omroepen in het meest kijk.
Op nummer 1 staat volksmenner NOS, bij gebrek aan beter verplichte kost voor iedere geletterde Nederlander, maar oh wat is het jammer dat BBC News van de kabel is geknikkerd.
Op nummer 2 staat de eerste omroep met een duidelijke kleur (want NOS is hoegenaamd ‘neutraal’) en dat is met stipt de VARA. De Wereld Draait Door, Pauw & Witteman, Uitgesproken VARA, zo nu en dan een avondje cabaret, Kinderen geen Bezwaar op de zaterdagavond en af en toe Buitenhof… Ik kijk het allemaal.
Op nummer 3 staat de VPRO vanwege Tegenlicht – het enige goede documentaire programma in dit land en het boekenprogramma op zaterdagmorgen, een must voor iedereen die van literatuur houdt. De overige omroepen kijk ik sporadisch en niet zozeer vanwege de kleur van de omroep als wel vanwege hun programma’s, die af en toe leuk genoeg zijn om tijdens het zappen te blijven hangen.

Natuurlijk heb ik rechts een kans gegeven. Ik heb Ochtendspits en Uitgesproken WNL een heel aantal keren aangezet, maar help, hoe rechts, hoe Telegraaf… om met zulke programma’s te ontbijten of je avond in te luiden, moet je wel van koud staal zijn.
Afgezien van Brandpunt, is de KRO mij te oppervlakkig. Leuk hoor, Boer zoekt Vrouw, of Bij ons op de PC maar deze programma’s zijn louter tijdverdrijf en voegen niets toe aan m’n leven. Hetzelfde geldt voor de NCRV, semi-spiritueel vermaak en af en toe wat maatschappelijk engagement wint het voor mij niet van een goed boek. De Tros is te plat, BNN te grof, Powned te amateuristisch. Ik wil opinie, cultuur, politiek en vooral veel kunnen lachen.

Dat links zuur is (3x de Volkskrant; zeiken, zeuren, klagen) is wellicht een algemeen gegeven, maar links is zuur met een lach en een traan. Rechts is bikkelhard zonder dat er wat te lachen valt. Al is het eigenlijk in het geheel triest gesteld met tv-makend (en kijkend) Nederland. Links of rechts, confessioneel of a-religieus, het is droefheid troef. En tijdens het turven, tijdens die uren tv, vroeg ik me dan ook regelmatig af: waarom kijk ik nog, in vredesnaam, wat doe ik hier?!

De VARA heeft de oude doos tevoorschijn gehaald en afgestoft. In tergblikprogramma’s krijgen we een tijd voorgeschoteld die ik slechts uit de geschiedenisboeken ken. Maar wat een tijd…
Opeens besef je, je dan dat ook de VARA niet meer is, wat het ooit was. Dat in feite de hele publieke omroep slechts een groot narcistisch bolwerk is, dat zichzelf verheerlijkt en met vluchtige kwaliteitloze programma’s bakken met geld verdient.
Marcel van Dam vertelt op tv hoe de VARA op een gegeven moment bijna failliet was. Dat is moeilijk te geloven als je nu haar het salaris van Mathijs van Nieuwkerk kijkt. En eigenlijk geldt deze teneur voor de hele publiek
e omroep.

Den Haag probeert van alles. Meer omroepen, minder geld, alles voor de kijkcijfers, meer sport, minder sport, meer amusement (hoezo amusement kan prima op de commerciële zenders, dan maar lage kijkcijfers), hoi Paul de Leeuw, tot ziens Paul de Leeuw, weg met 3x Volkskrant, welkom WNL, moet Geert Wilders niet een eigen zender (?), orkesten zijn iets van vroeger, kom op met dat cabaret, meer opinie, meer uitgesprokenheid, of nee, toch, we zijn uitgesproken, dag.

Een van de meest schokkende programma’s ooit, was ‘Beeldreligie’ – een parodie op televisieverslaving. Men kon toen niet voorzien, wat het beeld (PC, tv, laptop, smart phone) voor de mens zou gaan betekenen. Wij zijn verslaafd aan het beeld, ongeacht wat het ons voorschotelt, ongeacht de kwaliteit. Daarom leeft de publieke omroep, nog steeds. Maar dit zal veranderen, dit zal absoluut veranderen.

En dus vraag ik, publieke omroep herrijs! Van VARA tot EO, van WNL tot VPRO, ga weer echt opinie maken, wees weer eigenzinnig en durf weer een eigen mening te verkondigen in plaats van kijkers naar hun mond en oog te praten. Geen kwantiteit, maar kwaliteit. Met een lach en een traan, met spot en liefde….

By Mounir Samuel in Columns Tags > , , , , , , , ,
4 Comments
  • Paul

    Het hele zuilensysteem is natuurlijk achterhaald en je ziet de omroepen zwabberen tussen ‘zenderkleuring’ en ‘herzuiling’. Op grond van hun kosten moeten omroepen samenwerken (denk aan de actualiteitenprogramma’s die een aantal jaren geleden allemaal opgingen in ‘iets nieuws’) maar nu zie je dat ze weer ‘uitgesproken’ en ‘verschillig’ mogen zijn. De aanvulling van rechtse partijen die zich ondervertegenwoordigd voelden is geen verrijking. Waar Tros en Avro nog nette omroepen zijn (de Tros volks, de Avro burgerlijk) komt er nu met die geenstijltelevisie echt bagger op tv. Ik hoef het niet te zien.
    Zelf zit ik natuurlijk ook in een uitgeefzuiltje (qua werk) maar ik probeer als mediaconsument en internetgebruiker wel door al die muurtjes heen te breken. Het blijft lastig om hier iets in te veranderen want Nederland is decennialang een door en door verzuild land geweest en dat werkt nog altijd sterk door in de media, terwijl je in de politiek ziet dat mensen veel gemakkelijker van partij wisselen en niet meer automatisch loyaal zijn.
    Het aanbod is zo groot (buitenlandse radio en tv, internet) dat het me steeds minder kan schelen van Hilversum doet. Ik kijk sport en volg het nieuws (maar niet meer zo fanatiek als vroeger toen in altijd naar het journaal keek) en maak af en toe gebruik van Uitzending Gemist. Maar internet is veel interessanter dan de oude media. De interactiviteit, het menselijk contact (ik ging gisteren vrij onverwachts naar Apeldoorn en had 3 leuke ontmoetingen met mensen die ik via sociale media heb leren kennen) en het grensoverschrijdende – dat is allemaal veel leuker dan lui achterover gezakt naar de buis staren (al kan dat op z’n tijd ook best ontspannend en gezellig zijn). Naar de commerciële tv kijk ik eigenlijk al helemaal niet, dat interesseert me allemaal niks. VPRO en VARA in Nederland en BBC zijn bij mij favoriet. Ik luister in de auto meestal naar radio 1 en BBC World Service. Of ik draai lekker een cd op het volume dat ik verkies!

    Beantwoorden
  • Monique Samuel

    Beste Paul, voor een keer reageer ik eens op m’n eigen forum 🙂 Ik vind het jammer in hoeverre er in Nederland nog verzuiling is. Ik hoef namelijk niet persé een rechts of links programma, ik wil gewoon een goed programma. Een goede discussie op tv is niet die van de mening die ik aanhang, maar die van verschillende meningen, verschillende kleuren en verschillende achtergronden. Misschien moeten we toch naar het BBC-model, hoewel het natuurlijk ook wel iets leuks heeft, al die omroepen die vechten om op de beste tijd uitgezonden te worden. Ik denk dat de VARA op dit moment de grote winnaar is omdat zij, ondanks dat zij niet zoveel leden heeft als KRO en EO, het meest vernieuwend is en daardoor het meeste programma’s op prime-time mag uitzenden.
    Nieuwe media vind ik leuk, maar uiteindelijk ben ik toch wel een beetje een televisiemens denk ik. Nieuwe media is namelijk zo vluchtig! Een filmpje van tien seconden, een blog van 200 woorden… En dan vaak erg amateuristisch. Geef me dan maar een uur lang gesprek op de radio. Als het maar ergens over gaat… 🙂

    Beantwoorden
  • Paul

    Ik denk dat de kwaliteit van de Nederlandse omroep hoog is – waarschijnlijk ook wel door de verzuiling en de interne concurrentie die dit met zich meebrengt. Maar een ander bij-effect is inefficiency. Ik begrijp wel dat er op de publieke omroep bezuinigd moet worden en ik zie niet in waarom de omroep bakken overheidsgeld krijgt terwijl een uitgeverij (om maar eens iets te noemen) alleen van een laag btw-tarief mag profiteren. De publieke omroep heeft een bevoorrechte positie en ik ben op zich wel blij met ons medialandschap, maar er valt ook wel het een en ander op af te dingen en de kranten hebben een punt als ze de ongelijkheid onder de aandacht brengen.
    Vreemd dat je dit als “m’n eigen forum” omschrijft. Dit is een blog met comments. Het is toch volstrekt logisch dat je reageert op comments? Dat is nou juist het aardige van nieuwe media. Er zijn veel te veel mensen die de nieuwe media op een ouderwetse manier gebruiken: als roeptoeter. Daarmee maak je heel eenzijdig gebruik van nieuwe massamedia die juist heel democratisch zijn (als je een amateuristisch blog maakt komen mensen niet terug en blijven de reacties ook uit en blijf je een roepende in de woestijn) en die je wel in potentie de mogelijkheid bieden om veel mensen te bereiken, ZONDER onpersoonlijk te zijn – zoals de traditionele media / de ‘zenders’. Het uitgekeken zijn op oude media heeft m.i. juist alles te maken met dit gegeven: er wordt een heel keuzemenu voorgeschoteld, maar alles is voorgekookt! Mensen hebben een eigen mening, eigen voorkeuren, eigen tijdstippen waarop ze bepaalde dingen willen horen of zien (vandaar het succes van Uitzending Gemist) en ze zeggen vandaag de dag ook vaak wat terug. Dat is voor het publieke debat een verrijking, al snap ik ook de kanttekeningen die Stefan Paas maakt in CV.Koers #11, pag. 17

    Beantwoorden
  • Remco

    Interessant verhaal Monique en ook erg leuk geschreven. Ikzelf denk dat er te negatief wordt gekeken naar verzuiling: zo erg is het niet. Ik zie het zelf als een overzichtelijke explicitering van vooroordelen. Natuurlijk heb je gelijk dat een goed vraaggesprek niet links of rechts, niet katholiek of protestants is. Maar dat identiteit uitmaakt zag je laatst nog, toen de orthodox-katholieke Mariska Orbán eerst door DIDD (EO) en vervolgens door PenW (VARA) werd ondervraagd. Daar zat toch wel wat verschil tussen. Het omroepbestel is erop gebaseerd dat alle maatschappelijke groepen een kans krijgen zich te uiten. Doordat de oude zuilen (katholiek, protestant, socialistisch) niet meer bestaan zijn in ieder geval de omroepen achterhaald. Maar het hele idee van pluriformiteit is zo gek niet, denk ik.

    Overigens, als ik me goed herinner wat ik ooit bij journalistiek heb geleerd, is het zo dat radio veel verzuilder was dan tv. Tv heeft vrijwel vanaf het begin (zeg, eind jaren vijftig) de grenzen tussen de zuilen overbrugd. Zelfs bij de EO, lange tijd nog de meest verzuilde omroep, zag je dat. Toen men ging onderzoeken naar welke programma’s EO-leden keken, bleek dat EO-programma’s heel laag scoorden en dat het kijkgedrag eigenlijk hetzelfde was als van de gemiddelde Nederlander. Ook EO-leden kijken vooral naar amusement, kijken vooral naar de TROS, de AVRO, de VARA. Ze keken zelfs vaker naar de VPRO en de STER-reclame dan naar EO-programma’s. 😉

    Beantwoorden

Geef een reactie

X