Blog

22 jun / Ramadan-dagboek deel 9: Als de vrouw zingt… buigen de engelen naar beneden om beter te luisteren

Terwijl de grote evenementen – gay en straight – van Canal Pride in Utrecht, tot midzomergrachtfestival en Roze Zaterdag in Tilburg, met geen Ramadan of religieuze praktijk rekening houden, en het vasten mij een steeds sterker gevoel van parallelle werkelijkheid bezorgt, creëert de Ramadan ook verbinding. Ik heb niet het geluk iedere avond bij mijn of andere familie aan de iftar te mogen aanschuiven. Er zijn echter veel meer islamitische generatiegenoten die vanwege een professionele carrière, alternatieve seksuele geaardheid of anderszins afwijkende opvatting en leefstijl in eenzelfde schuitje zitten (en elkaar daarom opzoeken). Met plezier struin ik queer iftars af, en met graagte reageer ik op spontane uitnodigingen om de maaltijd te delen.

Het vasten verbindt en maakt drempels naar moskeeën en onbekende organisaties een stuk lager. Dus toen ik op Facebook een bericht van de Turks-Nederlandse Sevval kreeg, die mij uitnodigde om samen met een van haar vriendinnen, de Marokkaans-Nederlandse Ouissam, een iftar in Amsterdam te nuttigen stemde ik direct in. Wat ik niet door had was, dat dit dezelfde Sevval is als de stralende Sevval Kayhan die vier jaar geleden in het programma X-factor niet alleen Ali B, maar ook half Nederland aan het huilen kreeg. In een nog wat jongere versie van zichzelf stond ze daar met een brede lach en een gitaar. Haar hoofddoek viel op, net zoals de liefdevolle boodschap van haar liedje en het enthousiasme van haar familie.

Er is moed voor nodig om als jonge moslima met hoofddoek en al het podium op te stappen. In de Arabische wereld en het Midden-Oosten is er aan vrouwelijke popartiesten geen gebrek. Maar veel moslims in Nederland zijn conservatief en streng in hun oordeel – juist over hen die hun religie publiekelijk uitdragen. Om nog maar te zwijgen van de publieke weerzin tegen haar-bedekking in het algemeen. Wat dat betreft was Sevval een pionier op de Nederlandse televisie, wat wellicht meer over ons witte eenkennige medialandschap zegt dan de afwezigheid van stoere meiden zoals zij.

We spreken af in het Syrische restaurant Sham op de Warmoesstraat. Als Arnhemse blijkt ze zich niet bewust van de reputatie van deze rosse straat. De manager verwelkomt ons met weidse armgebaren en stelt – ontevreden als hij is met onze karige menukeuze – een breed assortiment van koude en warme mezzes, vleesgerechten, gesuikerde dadels en grote karaffen water voor.

‘Wat is het tijdstip van de Maghreb (het zonsondergang-gebed) in Amsterdam?’ vraagt Sevval.

Nederland mag klein zijn, volgens de vele Ramadan-apps gaat de zon toch niet overal precies even laat onder. Zo moet een moslim die in Den Haag woont enkele minuten langer doorvasten dan een moslim in Amsterdam, maar mag je in Arnhem het vasten weer een paar minuten eerder dan in de hoofdstad breken. Ouissam blijkt een journalistieke achtergrond te hebben en wil van alles weten over mijn werkervaring, maar ik kom niet meer uit mijn woorden. Te duizelig na een dorstige dag en te bedwelmd door de etensgeuren kan ik alleen nog maar aan de klok denken die tergend langzaam de minuten aftikt.

Het gesprek komt pas goed op gang als de eindeloze reeks schalen wordt opgediend en we na de dadel en het glas water aan de salades en het platte brood begonnen zijn.

Ouissam en Sevval hebben het over de enige moskee voor en door vrouwen in Denemarken. De twee twintigers zouden in Nederland ook wel zo’n initiatief willen hebben. Sevval wilde graag aanwezig zijn bij het eerste door een vrouwelijke imam geleide gebed in poptempel Paradiso enkele weken geleden. De club die verder nou niet bepaald om z’n halal-programmering bekendstaat was zo moedig om de deuren voor Amina Wadud te openen, daar waar alle moskeeën van Nederland het lieten afweten.

Op het gebed geleid door een vrouw rust een groot taboe in de islamitische wereld. Haar stem zou veel te erotiserend zijn. Maar het patriarchaat reikt verder. Zo gaan vrouwen ook niet voor in de vrouwensectie van de moskee, maar worden zij geleid door de mannelijke imam aan de andere kant van het scherm, het bordes, de muur of in de grote gebedsruimte een verdieping lager.

‘Toen ik het hoorde was ik zo geraakt. Het idee van een gezamenlijk gebed vind ik prachtig’, vertelt Sevval met lichte vervoering in haar stem. ‘Het moet zo bijzonder zijn om als man en vrouw naast elkaar te staan en eindelijk een vrouw het gebed te zien leiden.’

De afgelopen weken ontmoet ik tientallen jonge, zeer overtuigde moslima’s, die zich net zo openlijk afvragen waarom de vrouw maar zo’n minimale rol in de moskee krijgt toebedeeld en die zich openlijk uitspreken over de noodzaak van hervorming of de komst van vrouwelijke imams. Eerder dit jaar kwamen in Indonesië voor het eerst honderden vrouwelijke oelema’s (of islamitisch geleerden) bij elkaar om openlijk over hervorming van de islam te spreken. Niet alleen besloten zij daar dat vrouwen ook in het gebed mogen voorgaan, ook spraken ze voor het eerst fatwa’s uit. Over vrouwenbesnijdenis bijvoorbeeld, de gepaste huwelijkse leeftijd, incest en seksueel misbruik. De gedachtegang? Als we op mannelijk leiderschap binnen de islamitische wereld wachten komt er van vrouwenrechten nooit wat terecht.

Wanneer ik de positie van de vrouw opbreng, schermen mannelijke gelovigen altijd met traditie en islamitische ahadith of overleveringen, waarin niet zelden de pijnlijkste dingen over de vrouw staan. Het lijkt soms wel alsof veel gelovigen massaal vergeten zijn dat de eerste volgeling van de Profeet, Khadija, niet alleen een vrouw was. De Profeet (vzmh) was bij haar in dienst. Er zijn echter weinig prominente geestelijken die een dergelijke rolverdeling tussen man en vrouw zullen aanmoedigen.

In de meeste islamitische rechtscholen staat de man ver boven de vrouw verheven. Zo telt haar getuigenis maar voor de helft. Heeft zij nauwelijks tot geen erfrecht. Kan zij formeel alleen scheiden door verstoting door haar echtgenoot – of hem een oproep daartoe te laten doen. Verschillende Arabische landen, zoals Marokko, Tunesië, Libanon en Egypte, hebben de wetgeving wel aangepast, maar dit hebben ze gedaan op basis van Europees en niet islamitisch recht.

Onbegrijpelijker vind ik echter dat een vrouw wanneer zij ongesteld is niet alleen niet mag vasten, maar ook niet mag bidden, de koran mag lezen of zelfs maar het Heilige Boek mag aanraken.

‘Hoe kan een schepsel voor God, dat Hijzelf zo geschapen heeft, nu ooit onrein zijn?’ vraag ik Sevval.

‘Dat is een goede vraag.’ Ze legt me uit dat vrouwen tijdens hun ongesteldheid wel kunnen bidden, maar alleen in de vorm van smeekbedes. Ze mogen niet bidden in de moskee of het normale vaste gebed verrichten.

‘En waarom moet een vrouw haar hoofd bedekken? Dat een vrouw dit in de publieke ruimte doet, kan zo z’n politieke en sociale redenen hebben. Maar als een vrouw alleen in haar eigen kamer bidt en niemand haar kan zien, moet ze zich toch helemaal bedekken. Is haar lichaam zo onrein voor God? Zijn haar haren niet de kroon op haar schepping? En kijkt God niet dwars door al die lagen kleding heen?’

Sevval lacht. ‘Zo heb ik er eigenlijk nog nooit over nagedacht.’

Hoe meer ik mij in de islam en de vele voorschriften verdiep, hoe groter mijn verbazing wordt. De meeste regels worden met de paplepel ingegoten en nauwelijks bevraagd. Zo reageert mijn vriendin gechoqueerd wanneer ik mij gewassen en al in de woonkamer in mijn shorts naar de gebedsmat begeef. Waarom God zo’n grote moeite met mijn knieën zou hebben weet ze zelf niet. Maar het staat nu eenmaal ergens, dus ja, terug naar de kledingkast.

‘Voordat de koran mag worden opgepakt moet een persoon rein zijn, toch?’ vraag ik Sevval.

‘Ja, je moet je wassen en mag niet ongesteld zijn.’

‘Maar hoe zit dat dan met een Koran-app? Was je ook je handen iedere keer als je je smartphone pakt? Mag je wel een Koran-app lezen als je ongesteld bent, of ook niet? Wat is het verschil tussen bedrukt papier en een virtuele Koran? En wat doet een mens eigenlijk op z’n smartphone? Hij roddelt. Kijkt porno. Koopt. Verhandelt. Date. Checkt z’n bankrekening. Maar daar staat dus wel mooi z’n weledele Koran op.’

Ouisssam en Sevval lachen. ‘Je stelt goede vragen, Mounir. Daar moeten we eens goed over nadenken.’

Hun openheid verrast me. Ontspannen discussiëren we verder. Oprecht nieuwsgierig stel ik mijn vragen en trek de lijn door. Er lijken niet genoeg fatwa’s en *fiqh *of islamitische jurisprudentie te bestaan om iedere kleine marge en niche goed af te dekken. God zij dank voor het gezonde verstand.

Die vrijdag zie ik Sevval weer. Op mijn uitnodiging bezoekt ze de tweede queer iftar in Amsterdam. De iftar is nog drukker dan de vorige. Er zijn zo’n 95 gasten, waaronder een groep zomerstudenten van Humanity in Action die geen benul hebben van de Ramadan-gebruiken en de dadel om het vasten te breken als smakelijk aperitief zien. Het leidt tot nogal wat geschrokken gezichten en veel gelach.

‘Zullen we bidden?’ vraagt Sevval mij na de maaltijd. Een uitgebreid Indonesisch buffet, gekookt door de christelijke familie van de islamitische Döne Fil (Turks-Indonesisch-Nederlands, en oprichter van Queeraish). Ik was me in de wc en we gaan naar een ruimte achter de stampvolle warme zaal, waar een stuk of tien gebedsmatjes richting Mekka zijn gelegd. Omdat ik geen moslim ben en de gebeden nog niet uit het hoofd ken, moet Sevval voorgaan in gebed.

‘Wil je dat hardop doen?’

‘Ja, natuurlijk.’

Voorzichtig neem ik schuin achter haar plaats.

‘Wat doe je? Kom naast me.’

‘Oké…’

En daar gaan we dan. Met haar prachtige stem verslaat Sevval iedere imam. Ze houdt zich nog in, verheft haar stem nauwelijks, maar ik hoor evengoed het warme timbre in haar stem en laat me meenemen in het gebed. Ritmisch de bewegingen herhalend.

‘Wil je er nog een gebed aan toevoegen?’

‘Misschien kunnen we een extra dua (smeekbede) doen?’

‘Spreek jij die uit dan? Dan begin ik met een Koranvers en eindig ik ook weer. Bij een dua hoeven we niet te knielen, dus maak het jezelf comfortabel’, nodigt Sevval me uit.

Ik ga op mijn knieën zitten en ze neemt naast me plaats. Nadat ze een Koranvers gereciteerd heeft, begin ik met bidden. Eerst in het Arabisch en dan in het Nederlands. Ik dank God dat Hij iedere taal verstaat. Dat Hij ons omringt en dat we onder alle omstandigheden bij Hem mogen komen. Ik bid voor al die anderen in de zaal ernaast, waarvan velen worstelen met schaamte, oordeel en een godsbeeld dat geen ruimte laat voor hun schepping. De woorden rijgen zich als een ketting aaneen. Ik vergeet plaats en tijd. Mijn lippen bewegen als vanzelf. Af en toe hoor ik instemmend mompel van Sevval naast me. Gods speelse Geest is wat ik voel. Genadig. Creatief. Verbindend. Bevrijdend. Liefdevol. Vrij van oordeel en beknelling.

Mesh’allah’, fluistert Sevval na het gebed. ‘Dat was magie, Mounir.’

Magie? Het mysterie van God, de Vader, Hij is Hoog en Verheven, maar is nooit te eenkennig om aan een zoekend hart geen gehoor te geven.

Geef een reactie

X